Co to jest onomatopeja? Definicja z przykładami
Autor: Redakcja klp.pl
Czas czytania: 2 min
Spis treści
Brzęk, szum, plusk, bzyczenie, stukot. Niektóre słowa brzmią jak to, co opisują, i tak właśnie działa onomatopeja.
Czym jest onomatopeja?
Onomatopeja (dźwiękonaśladownictwo) to figura stylistyczna, która naśladuje dźwięki otoczenia, przedmiotów, ludzi lub zwierząt. Podkreśla dźwięk, nadaje tekstowi rytm, wywołuje emocje i ozdabia język.
Shorty na maturę
Sposoby tworzenia onomatopei (z przykładami z literatury)
1. Wyrazy określające rodzaj dźwięku, np. zgrzytać, trzeszczeć, chlupać, szczekać. Przykład (onomatopeje zaznaczone pogrubieniem):
Adam Mickiewicz, Sonety krymskie, Burza:
Zdarto żagle, ster prysnął, ryk wód, szum zawiei,
Głosy trwożnej gromady, pomp złowieszcze jęki,
Leopold Staff, Deszcz jesienny:
O szyby deszcz dzwoni, deszcz dzwoni jesienny
I pluszcze jednaki, miarowy, niezmienny,
Dżdżu krople padają i tłuką w me okno…
Jęk szklany… płacz szklany… a szyby w mgle mokną
2. Celowy dobór słów, które czytane na głos wywołują efekt dźwięku. Czasem kilka wyrazów z rzędu zawiera zestawienie głosek szumiących (sz, ś, cz):
księżyc idzie srebrne chusty prać
świerszczyki świergocą w stogach
czegóż się bać
To zgrzyt
czekana,
okrzesany z echa,
3. Większe całości głoskowo-rytmiczne, które naśladują konkretne dźwięki. Na przykład Lokomotywa Juliana Tuwima:
Buch – jak gorąco!
Uch – jak gorąco!
Puff – jak gorąco!
Uff – jak gorąco!
4. Słowotwórstwo. Szczególnie widać je w tworzeniu dźwięków od czasowników:
- szuu – od czasownika szumieć,
- wrr – od czasownika wiercić,
- bzz – od czasownika bzyczeć,
- mrr – od czasownika mruczeć.
Jak pisać o onomatopei w analizie tekstu?
- Wskaż wyrazy lub głoski, które naśladują dźwięk, i nazwij, co opisują.
- Wskaż sposób: pojedyncze słowa, dobór głosek, rytmiczny fragment czy własny wyraz.
- Opisz efekt: czytelnik „słyszy” scenę (burzę, deszcz, lokomotywę), a tekst zyskuje rytm.