Streszczenia i opracowania lektur szkolnych klp klp.pl Lektury Analizy i interpretacje Motywy literackie Epoki
Do taktu turkoce i puka, i stuka to:
Tak to to, tak to to, tak to to, tak to to.

Kojarzysz ten cytat? To fragment wiersza Lokomotywa Juliana Tuwima – jednego z pierwszych wierszy, jakie dzieci poznają w trakcie edukacji. To też jeden z tych wierszy, które doskonale oddają istotę onomatopei, inaczej – wyrazu dźwiękonaśladowczego. Jeśli chcesz wiedzieć o niej nieco więcej, zapraszamy do lektury artykułu.

Czym są onomatopeje?


Jak „napisać” dźwięk? Przed tym wyzwaniem stoi wielu twórców literackich. Jak sprawić, by tekst, nawet czytany w myślach, wywoływał efekt stukotu, szelestu, brzęczenia, ćwierkania czy trzasku? Do tego służy właśnie onomatopeja, czyli wyraz dźwiękonaśladowczy.
Dobrze wiedzieć
Onomatopeja jest to figura stylistyczna, która służy naśladowaniu dźwięków otoczenia, przedmiotów, ludzi lub zwierząt. Celem onomatopei jest nie tylko podkreślenie dźwięku i nadanie tekstowi rytmu, ale też wywołanie określonych emocji, a także po prostu udekorowanie języka.

Sposoby tworzenia onomatopei (z przykładami z literatury)


Najprostszym i najbardziej pospolitym rodzajem onomatopei jest stosowanie w tekście wyrazów określających rodzaj dźwięku, np. zgrzytać, trzeszczeć, chlupać, szczekać. Spójrz tylko na poniższe przykłady (onomatopeje zaznaczyliśmy pogrubieniem):

Adam Mickiewicz, Pan Tadeusz:
Znowu deszcz ciszej szumi, grom na chwilę uśnie;
Znowu wzbudzi się, ryknie i znów wodą chluśnie.
Aż się uspokoiło wszystko; tylko drzewa
Szumią około domu i szemrze ulewa.


Adam Mickiewicz, Sonety krymskie, Burza:
Zdarto żagle, ster prysnął, ryk wód, szum zawiei,
Głosy trwożnej gromady, pomp złowieszcze jęki,


Leopold Staff, Deszcz Jesienny:
O szyby deszcz dzwoni, deszcz dzwoni jesienny
pluszcze jednaki, miarowy, niezmienny,
Dżdżu krople padają i tłuką w me okno...
Jęk szklany... płacz szklany... a szyby w mgle mokną

Nieco innym rodzajem onomatopei może być celowe dobieranie słów, które czytane na głos wywołują efekt dźwięku. Czasem kilka wyrazów z rzędu zawiera celowe zestawienie głosek szeregu szumiącego, czyli sz, ć, ś cz:

Józef Czechowicz, Na wsi:
księżyc idzie srebrne chusty prać
świerszczyki świergocą w stogach
czegóż się bać 


Jan Przyboś, Z Tatr:
To zgrzyt
czekana,
okrzesany z echa,



Onomatopeja może być także znacznie bardziej poetycka i wyszukana. Niektórzy autorzy tworzą większe całości głoskowo-rytmiczne, które mają naśladować konkretne dźwięki. Przykładem na taki rodzaj onomatopei jest właśnie wiersz Lokomotywa:
Buch – jak gorąco!
Uch – jak gorąco!
Puff – jak gorąco!
Uff – jak gorąco!

Nierzadko podczas tworzenia onomatopei dochodzi do słowotwórstwa. Szczególnie widoczne jest tutaj nadawanie dźwięków czasownikom, na przykład:
szuu – od czasownika szumieć
wrr – od czasownika wiercić
bzz – od czasownika bzyczeć
mrr – od czasownika mruczeć


Polecasz ten artykuł?TAK NIEUdostępnij


dla: Kulturalna Polska klp.pl

  Dowiedz się więcej
1  Inwokacja – zwrot (nie tylko) do Litwy…
2  Archaizacja – opowiem Ci bajkę o szlachcicu…
3  Jak napisać dobrą recenzję?



Streszczenia książek
Tagi: