Opracowanie

Co to jest eufemizm? Definicja, przykłady

Autor: Redakcja klp.pl Czas czytania: 2 min
Spis treści
  1. Czym jest eufemizm?
  2. Kiedy stosujemy eufemizmy?
  3. Tworzenie eufemizmów
  4. Przykłady eufemizmów w literaturze
  5. Eufemizmy z życia codziennego
  6. Jak pisać o eufemizmie w analizie tekstu?
  7. Zobacz też

Nie „umarł”, tylko „odszedł”. Nie „skłamał”, tylko „minął się z prawdą”. Mówimy tak, żeby nie ranić ani nie szokować. To eufemizm.

Czym jest eufemizm?

Warto wiedzieć

Eufemizm to figura retoryczna, która pozwala złagodzić treść przykrą, niestosowną, wulgarną lub nieprzyzwoitą, zastępując wyraz lub wyrażenie innym, łagodniejszym.

Łagodniej o trudnych sprawach. Mijać się z prawdą to kłamać. Usnąć snem wiecznym to umrzeć. Jesień życia to starość. Nieurodziwy to brzydki. Tam, gdzie król piechotą chodzi, to toaleta.
Eufemizm łagodzi treść przykrą lub niestosowną

Shorty na maturę

Kiedy stosujemy eufemizmy?

Najczęściej wtedy, gdy tabu (społeczne, moralne, religijne) zabrania mówić o czymś wprost. Sięgamy po nie też z uprzejmości albo ze współczucia, kiedy chcemy być delikatni wobec rozmówcy. Odpowiednio użyty eufemizm bywa też elementem ironii lub gry słownej, dzięki czemu wypowiedź jest barwniejsza i zabawniejsza.

Popularne eufemizmy:

„mijać się z prawdą” – kłamać
„mieć lepkie ręce” – być złodziejem, kraść
„tylna część ciała” – pupa

Tworzenie eufemizmów

Eufemizmy można budować na wiele sposobów. Doskonale to widać na eufemizmach wulgaryzmów: od zdrobnień (o cholercia), przez delikatną zmianę brzmienia (o kurka), po całkowite obejście słowa innym sformułowaniem (niech mnie kule biją).

Inne metody:

  • metafora: „zasnąć snem wiecznym” (umrzeć),
  • peryfraza (wielowyrazowy opis): „tam, gdzie król piechotą chodzi” (toaleta),
  • zaprzeczenie: „nieurodziwy” (brzydki).

Przykłady eufemizmów w literaturze

Eufemizmy potrafią dodać tekstowi groteski, obejść cenzurę, złagodzić emocje albo delikatnie uśpić czujność odbiorcy.

Ks. Jan Twardowski, Śpieszmy się:

Śpieszmy się kochać ludzi tak szybko odchodzą
zostaną po nich buty i telefon głuchy

Tadeusz Różewicz, List do ludożerców:

Dwie nogi i siedzenie

Zbigniew Herbert, Pan od przyrody:

w drugim roku wojny
zabili pana od przyrody
łobuzy od historii

Zbigniew Herbert, Pożegnanie:

jestem spokojny trzeba się pożegnać
nasze ciała przybrały kolor ziemi

Ignacy Krasicki, Pijaństwo:

Patrz na człeka, którego ujęła moc trunku,
Człowiekiem jest z pozoru, lecz w zwierząt gatunku
Godzien się mieścić, kiedy rozsądek zaleje

Eufemizmy z życia codziennego

Kłamać

mijać się / rozmijać się z prawdą, zniekształcać prawdę, przekręcać fakty, iść krętą drogą, wprowadzać kogoś w błąd, odwracać / wykręcać / wywracać kota ogonem, opowiadać bajki

Śmierć

kres życia, odejście na wieki, usnąć snem wiecznym, przenieść się na tamten świat, wydać ostatnie tchnienie

Starość

jesień życia, złoty wiek

Jak pisać o eufemizmie w analizie tekstu?

  1. Przytocz wyrażenie i powiedz, co zostało nim zastąpione.
  2. Wskaż powód: tabu, delikatność, ironia, ominięcie cenzury.
  3. Opisz efekt: złagodzenie, groteska albo wyrazistsze zderzenie z przykrą prawdą.

Zobacz też