Co to jest animizacja? Funkcje, rodzaje i przykłady

Animizacja to jeden z rodzajów metafory. Przykłady z życia: "padła mi bateria", "narodził się pomysł", "kurtka wyszła z mody"

Funkcje animizacji w literaturze z przykładami

Animizacja pomaga podkreślić przekaz tekstu, nadać mu więcej dynamiki – co szczególnie przydaje się przy opisach przyrody czy prezentacji świata przedstawionego. Animizacja pozwala pobudzić wyobraźnię czytelnika. Na przykład: Gloria victis autorstwa Elizy Orzeszkowej:

Bo noc już nadeszła, mroczna, ale nie ciemna: przezroczysta, gwiaździsta, majowa;

Jak wiesz, noc jako taka nie może fizycznie nadejść. Noc jest przecież niczym innym jak jedynie wynikiem ruchu obrotowego Ziemi (czyli jej ruchu wokół własnej osi). Tutaj jednak noc nie tylko została ożywiona i nadeszła, ale co więcej, była ona przezroczysta, gwiaździsta i majowa. Dla pobudzenia wyobraźni czytelnika autorka nadała jej dodatkowe cechy. Spójrzmy na inny przykład animizacji. Tym razem zajrzyjmy do fragmentu Sklepów cynamonowych Brunona Schulza:

Teraz okna, oślepione blaskiem pustego placu, spały; balkony wyznawały niebu swą pustkę;

Zasada jest taka sama: okna nie mogą być ani oślepione, ani nie mogą spać. Są to bowiem czynności, które wykonują wyłącznie istoty żywe. Spójrz jednak na drugie zdanie cytatu:

balkony wyznawały niebu swą pustkę;

Zauważ, że wyznawać mogą już jedynie ludzie, nie zwierzęta. W sytuacjach, kiedy dana czynność czy cecha nadana przedmiotowi nieożywionemu naturalnie występuje wyłącznie u ludzi, mówimy o antropomorfizacji.

Antropomorfizacja i personifikacja, jako specyficzny rodzaj animizacji

Antropomorfizacja jest jednym z rodzajów animizacji. Podobnie zresztą jak personifikacja. Niektórzy uznają te dwa środki stylistyczne za synonimy, jednak jest pomiędzy nimi pewna różnica. Jednym z często pojawiających się w literaturze personifikacji jest przykład śmierci, pokazywanej jako kostucha w długim, czarnym płaszczu oraz kosą w ręce. Śmierć jest przecież w rzeczywistości zjawiskiem biologicznym i nie ma nic wspólnego z żadną konkretną postacią. W pewnym sensie personifikacja narzuca człowieczeństwo, kiedy to antropomorfizacja jedynie uczłowiecza niezbędne elementy danych zjawisk czy przedmiotów. Zauważ, że we wcześniejszym przykładzie balkony nie przyjmują postaci ludzkich – jedynie chwilowo nabierają pewną ich cechę. Innym przykładem jest antropomorfizacja zastosowana przez Jana Kochanowskiego we fraszce Na lipę:

Gościu, siądź pod mym liściem, a odpoczni sobie! Nie dójdzie cię tu słońce, przyrzekam ja tobie, Choć się nawysszej wzbije, a proste promienie Ściągną pod swoje drzewa rozstrzelane cienie.

Tytułowa lipa "zaprasza" nas na chwilę wytchnienia w jej cieniu. Zabieg ten ukrywa głęboki sentyment Kochanowskiego do czarnoleskiej wsi i potęguje jej sielski charakter.