Bajronizm
Bajronizm to prąd literacki i obyczajowy ukształtowany pod wpływem twórczości oraz burzliwej biografii angielskiego poety, George'a Gordona Byrona. Głównym osiągnięciem tego nurtu było wykreowanie modelu samotnego, zbuntowanego bohatera, który walczy z porządkiem społecznym i skrywa mroczną tajemnicę. Postawa ta ukształtowała europejski romantyzm i silnie wpłynęła na dzieła polskich twórców, takich jak Adam Mickiewicz czy Juliusz Słowacki.
Autor: Katarzyna Banul
Czas czytania: 3 min
Spis treści
Narodziny legendy lorda Byrona
George Gordon Byron stał się pierwszym prawdziwym celebrytą epoki romantyzmu. Jego skomplikowane życie osobiste, radykalne poglądy i zaangażowanie w walkę zbrojną stworzyły wokół niego potężną legendę. Poeta aktywnie popierał hiszpańskich powstańców, współpracował z włoskimi karbonariuszamiTajne stowarzyszenie rewolucyjne walczące o wyzwolenie i zjednoczenie Włoch w XIX wieku., a ostatecznie wziął udział w wojnie o niepodległość Grecji przeciwko Turcji.
Ten wybuchowy temperament sprawił, że stał się niedoścignionym wzorem do naśladowania dla całego pokolenia. To właśnie jego biografia ukształtowała model poety jako wybitnej indywidualności - człowieka nieszczęśliwego, skłóconego ze światem, ale gotowego do samotnej walki o wolność innych.
George Gordon Byron zmarł w 1824 roku w Missolungi, podczas wojny o niepodległość Grecji. Jego śmierć na froncie ostatecznie przypieczętowała romantyczny mit poety-żołnierza, który oddaje życie za wolność uciskanego narodu.
Cechy bohatera bajronicznego
Z poematów angielskiego twórcy wyłonił się zupełnie nowy typ postaci literackiej. Bohater bajroniczny to buntownik, który swoim zachowaniem otwarcie kwestionuje normy moralne i porządek społeczny. Jego bunt sięga często wymiaru metafizycznego - to sprzeciw wobec samego Boga i praw rządzących wszechświatem, które uznaje za niezgodne z ludzkimi aspiracjami.
Bohater ma za sobą tragiczne doświadczenia i ucieka przed konsekwencjami dawnych, często zbrodniczych czynów.
Jednostka wyobcowana, stojąca ponad prawem, tłumem i wszelkimi ziemskimi powinnościami.
Charakteryzuje go niechęć do ludzi, posępny wygląd oraz obsesyjna, dręczona poczuciem winy psychika.
Nowa forma literacka
Bajronizm przyniósł również rewolucję w budowie samego utworu. Byron spopularyzował powieść poetycką, która zrywała z klasycznymi regułami. Fabuła stała się fragmentaryczna i celowo zagmatwana. Twórcy chętnie sięgali po synkretyzm rodzajowyŁączenie w jednym utworze elementów liryki, epiki i dramatu. oraz motywy orientalne i historyczne.
Charakterystycznym elementem tego stylu była ironia romantycznaDystans autora do własnego dzieła, objawiający się m.in. swobodną grą z czytelnikiem i burzeniem iluzji fikcji literackiej.. Pozwalała ona podmiotowi literackiemu na swobodny, pełen dystansu stosunek do opisywanego świata przedstawionego, a nawet do samego aktu tworzenia.
Wpływ na literaturę polską i europejską
Choć w rodzinnej Anglii Byron szybko stał się postacią skandaliczną i odrzuconą przez elity, reszta Europy uległa fascynacji jego twórczością. Wzorce bajroniczne przejęli najwięksi twórcy epoki: Aleksander Puszkin i Michaił Lermontow w Rosji, Alfred de Musset we Francji czy Heinrich Heine w Niemczech.
W polskiej literaturze ślady tego nurtu są niezwykle wyraźne. Adam Mickiewicz wykorzystał model bohatera bajronicznego, tworząc postać Konrada Wallenroda oraz kreując Gustawa-Konrada w „Dziadach” cz. III. Juliusz Słowacki inspirował się stylem Anglika w swoich wczesnych powieściach poetyckich oraz w poemacie dygresyjnym „Beniowski”. Echa bajronizmu odnajdziemy także w „Marii” Antoniego Malczewskiego oraz w twórczości Seweryna Goszczyńskiego. Pełną realizację założeń nurtu stanowi powieść poetycka „Giaur”, która do dziś pozostaje jego sztandarowym przykładem.