Motyw pojedynku w „Ferdydurke”

Motyw w skrócie

Gombrowiczowski pojedynek wywraca do góry nogami romantyczne i szlacheckie tradycje. Bohaterowie nie stają w obronie honoru, ojczyzny czy ukochanej kobiety. Walka toczy się o coś znacznie bardziej prozaicznego, a zarazem przerażającego – o dominację psychologiczną. Stawką jest narzucenie przeciwnikowi FormyGombrowiczowskie pojęcie oznaczające zbiór sztucznych zachowań, póz i masek narzucanych przez społeczeństwo..

Kto wygrywa, ten przyprawia drugiemu „gębę” lub go upupiaProces wtłaczania jednostki w stan infantylności, naiwności i uległości.. Każda relacja międzyludzka przypomina bezwzględny ring. Nie ma tu miejsca na kompromis. Zwycięzca pochłania tożsamość pokonanego, zmuszając go do odgrywania narzuconej roli.

Jak motyw się przejawia?

Pojedynek na miny – Miętus kontra Syfon

Najbardziej groteskowe starcie w całej powieści rozgrywa się na szkolnym korytarzu. Miętus i Syfon stają naprzeciwko siebie, ale ich bronią są wyłącznie grymasy twarzy. Miętus reprezentuje brutalną cielesność i uświadomienie. Syfon broni sztucznej, chłopięcej niewinności.

Zamiast rozlewu krwi, obserwujemy próbę psychologicznego zniszczenia. Miętus chce wbić w przeciwnika brud, zniszczyć jego idealizm. Syfon odpowiada wzniosłością. Ostatecznie walka kończy się fizyczną przemocą – Miętus gwałci Syfona przez uszy, uświadamiając go siłą. Czystość przegrywa z brutalną materią.

Filidor i anty-Filidor – starcie jako system

W dygresyjnej noweli wplecionej w fabułę motyw przybiera postać skrajnie abstrakcyjną. Profesor Filidor z Warszawy uosabia syntez꣹czenie różnych elementów w spójną całość; tu: budowanie wyższych idei.. Jego śmiertelny wróg, anty-Filidor, to mistrz analizyRozkładanie całości na czynniki pierwsze; tu: destrukcja i rozbijanie idei.. Ich starcie przypomina absurdalną partię szachów na argumenty i zachowania.

Kiedy jeden z nich tworzy spójną koncepcję, drugi natychmiast ją dekonstruuje. Obaj działają według symetrycznie odwrotnych logik. Żaden nie potrafi pokonać oponenta bez zniszczenia samego siebie. Ta filozoficzna bitwa udowadnia, że każdy system myślowy prowadzi ostatecznie do zniewolenia i rodzi swoje własne przeciwieństwo.

Walka na gesty – Józio wobec nowoczesności Młodziaków

Główny bohater toczy nieustanną walkę z otoczeniem, a jego najpoważniejszym starciem jest konfrontacja z rodziną Młodziaków. Inżynierostwo próbuje wtłoczyć Józia w formę nowoczesnego, wyzwolonego młodzieńca. Narzucają mu swobodę obyczajową, która w rzeczywistości jest równie opresyjna co staroświecka dyscyplina.

Józio przyjmuje wyzwanie. Zamiast otwartego buntu, stosuje sabotaż. Zaczyna zachowywać się w sposób skrajnie konserwatywny i absurdalny. Babrze się w kompocie, przyprowadza do domu żebraka z gałązką w ustach. Uderza w najczulszy punkt przeciwników – niszczy ich starannie wyreżyserowaną pozę tolerancji, zmuszając ich do obnażenia prawdziwych, prymitywnych instynktów.

Funkcja motywu

Gombrowicz udowadnia, że relacje międzyludzkie mają charakter agonistycznyPogląd zakładający, że konflikt i rywalizacja są naturalnym, nieusuwalnym elementem życia społecznego.. Ludzie walczą ze sobą nieustannie, nawet podczas zwykłej rozmowy przy herbacie. Każde spotkanie to potencjalne pole bitwy o to, czyja wersja rzeczywistości zdominuje tę drugą.

Pisarz bezlitośnie rozprawia się z polską tradycją literacką. Odrzuca romantyczny mit walki w imię wyższych wartości. W jego świecie nie ma idei wartych umierania. Pozostaje tylko pusta konwencjaOgólnie przyjęty w danym środowisku zbiór norm, zasad i zachowań..

Nie ma ucieczki przed gębą, jak tylko w inną gębę.

Żadne starcie w powieści nie przynosi prawdziwego wyzwolenia. Zwycięstwo nad jedną formą oznacza natychmiastowe wpadnięcie w kolejną. Walka z systemem za pomocą jego własnych narzędzi to ślepa uliczka. Motyw ten nabiera więc wymiaru tragikomicznego – bohaterowie szarpią się w klatkach własnych póz, nie mając szans na autentyczność.