Bogurodzica - tekst utworu
Tekst „Bogurodzicy” to najstarszy zachowany polski wiersz i pieśń religijna, stanowiąca fundament rodzimej literatury. Utwór ten doskonale odzwierciedla teocentryczny światopogląd epoki średniowiecza, w której Bóg znajdował się w centrum ludzkiego zainteresowania. Zapisana na początku XV wieku pieśń pełniła funkcję pierwszego polskiego hymnu narodowego, towarzysząc rycerstwu podczas najważniejszych bitew.
Autor: Redakcja klp.pl
Czas czytania: 4 min
Spis treści
Średniowiecze – epoka krzyża i miecza
Średniowiecze to najdłuższa epoka w historii kultury europejskiej, trwająca blisko tysiąc lat. W przeciwieństwie do antyku, który skupiał się na człowieku i ziemskim życiu, średniowiecze całkowicie podporządkowało ludzką egzystencję sprawom wiary i zbawienia. Granice epoki wyznaczają przełomowe wydarzenia historyczne, które ukształtowały nowy, chrześcijański porządek świata.
- 966Chrzest Polski
Początek epoki średniowiecza w Polsce i włączenie kraju w krąg kultury łacińskiej.
- 1270Księga henrykowska
Zapisanie pierwszego zdania w języku polskim: „Daj, ać ja pobruszę, a ty poczywaj”.
- 1407Odpis „Bogurodzicy”
Powstaje najstarszy znany, krakowski zapis tekstu pieśni (tzw. tekst kcyński).
- 1453Upadek Konstantynopola
Zdobycie miasta przez Turków, symboliczny koniec epoki średniowiecza w Europie.
Cechy literatury średniowiecznej
Literatura tej epoki miała charakter dydaktyczny i parenetyczny – uczyła, jak żyć, by osiągnąć zbawienie. Twórcy posługiwali się uniwersalnymi motywami, które odnajdujemy w najważniejszych tekstach tamtego okresu.
Pogląd stawiający Boga w centrum wszechświata. Widoczny w „Bogurodzicy” oraz „Legendzie o św. Aleksym”, gdzie całe ludzkie życie podporządkowane jest sprawom ostatecznym.
Średniowieczni twórcy pisali na chwałę Boga (ad maiorem Dei gloriam), nie podpisując swoich dzieł. Przykładem jest autor „Bogurodzicy” czy „Pieśni o Rolandzie”.
Kompozycja oparta na idei pośrednictwa. W „Bogurodzicy” ludzie proszą Maryję i Jana Chrzciciela o wstawiennictwo u Chrystusa, co odzwierciedla hierarchię feudalną przeniesioną do sfery sacrum.
Tekst utworu – transkrypcja z początku XV wieku
Wielu uczniów błędnie zakłada, że „Bogurodzica” została napisana w XV wieku. W rzeczywistości pieśń powstawała etapami. Dwie pierwsze strofy pochodzą najprawdopodobniej z XIII lub nawet z połowy XII wieku, a zapis z początku XV wieku to jedynie najstarsza zachowana kopia przekazywanego wcześniej ustnie tekstu.
Poniżej znajduje się pełny tekst pieśni, zachowujący oryginalną budowę i archaiczne słownictwo, które stanowi bezcenne źródło wiedzy o dawnym języku polskim.
Bogurodzica, dziewica, Bogiem sławiena Maryja!
U twego syna, GospodzinaPan, władca (odnoszące się do Boga lub Chrystusa)., matko zwolena Maryja!
ZyszczyPozyskaj, zjednaj, zyskaj dla nas. nam, spuści nam.
Kirielejson.Nas dla wstał z martwych syn boży,
Wierzyż w to człowiecze zbożny,
Iż przez trud Bog swoj lud
Odjął diablej strożej.Przydał nam zdrowia wiecznego,
Starostę skował pkielnego,
Śmierć podjął, wspominał
Człowieka pirwego.Jenże trudy cirzpiał zawiernie,
Jeszcze był nie prześpiał zaśmierne,
Aliż sam Bog z martwych wstał.Adamie, ty boży kmieciuW średniowieczu: dostojnik, rycerz, człowiek z bliskiego otoczenia władcy.,
Ty siedzisz u Boga [w] wiecu,
Domieściż twe dzieci,
Gdzie krolują anjeli.Tegoż nas domieściż, Jezu Kryste miły,
Bychom z Tobą byli,
Gdzież się nam radują szwe niebieskie siły.Była radość, była miłość, było widzienie tworca
Anjelskie bez końca,
Tuć się nam zwidziało diable potępienie.Ni śrzebrzem, ni złotem nas diabłu odkupił,
Swą mocą zastąpił.Ciebie dla, człowiecze, dał Bog przekłoć sobie
Ręce, nodze obie.
Kry święta szła z boka na zbawienie tobie.Wierzyż w to, człowiecze, iż Jezu Kryst prawy,
Cirpiał za nas rany,
Swą świętą krew' przelał za nas krześcijany.O duszy o grzeszne sam Bog pieczą ima,
Diabłu ją otyma,
Gdzie to sam kroluje, k sob[ie] ją przyma.Maryja dziewice, prośmy synka twego
Krola niebieskiego,
Haza nas huchowa ote wszego złego.
Amen tako Bog daj,
Bychom szli szwyćcy w raj.
„Bogurodzica” pełniła w średniowieczu funkcję carmen patrium (pieśni ojczystej). Jan Długosz w swoich kronikach odnotował, że polskie rycerstwo śpiewało ją przed bitwą pod Grunwaldem (1410 r.) oraz pod Warną (1444 r.).
Twego dziela Krzciciela, bożyce,
Usłysz głosy, napełni myśli człowiecze.
Słysz modlitwę, jąż nosimy,
A dać raczy, jegoż prosimy,
A na świecie zbożny pobyt,
Po żywocie rajski przebyt.
Kirielejson.