Bohaterowie
Galeria postaci w powieści Bolesława Prusa to precyzyjny przekrój polskiego społeczeństwa końca XIX wieku. Zestawienie obejmuje zarówno wybitne jednostki rozdarte między romantyzmem a pozytywizmem, jak i zdegenerowaną arystokrację oraz raczkujące mieszczaństwo. Analiza sylwetek głównych i drugoplanowych bohaterów pozwala zrozumieć motywacje napędzające fabułę oraz społeczną diagnozę stawianą przez autora.
Autor: Redakcja klp.pl
Czas czytania: 4 min
Stanisław Wokulski
Zobacz oddzielny artykuł: Stanisław Wokulski - charakterystyka
Izabela Łęcka
Dwudziestopięcioletnia arystokratka to główna postać kobieca w powieści. Pochodzi z rodu nękanego widmem bankructwa, do czego doprowadziła rozrzutność jej ojca, Tomasza. O urodzie i manierach panny Łęckiej krążą w Warszawie legendy.
Była niepospolicie piękną kobietą. Wszystko w niej było oryginalne i doskonałe. (...) Szczególne wrażenie robiły jej oczy, niekiedy ciemne i rozmarzone, niekiedy pełne iskier wesołości, czasem jasnoniebieskie i zimne jak lód. Uderzająca była gra jej fizjognomii. Kiedy mówiła, mówiły jej usta, brwi, nozdrza, ręce, cała postawa, a nade wszystko oczy, którymi zdawało się, że chce przelać swoją duszę w słuchacza. Kiedy słuchała, zdawało się, że chce wypić duszę z opowiadającego. Jej oczy umiały tulić, pieścić, płakać bez łez, palić i mrozić.
Piękna powierzchowność i maska doskonale wykształconej damy kryją wewnętrzną pustkę. Dni Izabeli wypełniają spotkania z ciotkami, wyścigi konne i odpisywanie na listy. Wieczorami bywa w teatrach i na balach, gdzie wzbudza zachwyt perfekcyjnymi strojami. Nawet kościelne kwesty dobroczynneZbiórka pieniędzy na cele charytatywne, w XIX wieku często organizowana przez arystokratki w kościołach. traktuje wyłącznie jako okazję do błyszczenia w towarzystwie. Jej moralne zepsucie i egocentryzm trafnie podsumowuje doktor Szuman. Słysząc o planach wstąpienia Izabeli do klasztoru, rzuca cynicznie:
- Cóż to, czy ma zamiar nawet Pana Boga kokietować, czy tylko chce po wzruszeniach odpocząć, ażeby pewniejszym krokiem wyjść za mąż?
Ignacy Rzecki
Stary subiekt i najbliższy przyjaciel Wokulskiego. Jest romantykiem zagubionym w kapitalistycznej rzeczywistości i zagorzałym bonapartystąNurt polityczny popierający rządy dynastii Bonaparte; Rzecki wierzył, że ród ten przyniesie Polsce niepodległość.. Prowadzi pamiętnik, który stanowi drugie, obok narracji trzecioosobowej, źródło wiedzy o wydarzeniach w powieści. Rzecki uosabia odchodzący w przeszłość świat dawnych ideałów, lojalności i kupieckiej uczciwości.
Julian Ochocki
Julian Ochocki to powieściowy przykład naukowego idealisty. Narrator opisuje go słowami:
Zdawało się, że ma rysy Napoleona Pierwszego, przysłonięte jakimś obłokiem marzycielstwa.
Ten niespełna trzydziestoletni arystokrata odrzuca próżniacze życie swojej sfery. Zamiast brylować na salonach, poświęca się nauce. Jego największym marzeniem jest skonstruowanie maszyny latającej, która odmieniłaby losy świata. Siłę tej obsesji oddaje jego wyznanie:
Co mnie żeniaczka, kobiety, a nawet mikroskopy, stosy i lampy elektryczne? Oszaleję albo… przypnę ludzkości skrzydła…
Prus nie pozwala swojemu bohaterowi zgnić w dusznej atmosferze Warszawy. Ochocki wyjeżdża do Paryża, by tam współpracować z genialnym wynalazcą, profesorem GeistemParyski chemik i wynalazca, pracujący nad metalem lżejszym od powietrza. Uznawany przez wielu za szaleńca..
Postać Ochockiego to hołd Prusa dla scjentyzmu – pozytywistycznej wiary w potęgę nauki. W przeciwieństwie do Wokulskiego, który traktuje majątek jako środek do zdobycia kobiety, Ochocki widzi w pieniądzach wyłącznie narzędzie do finansowania badań nad latającymi machinami.
Tomasz Łęcki
Ojciec Izabeli, zrujnowany arystokrata żyjący złudzeniami o własnej potędze. Mimo gigantycznych długów i licytacji kamienicyKluczowy moment fabuły; Wokulski kupuje budynek przez podstawionego licytanta, by ratować finanse Tomasza., nie potrafi zrezygnować z luksusowego trybu życia. Reprezentuje najgorsze cechy swojej warstwy społecznej: pychę, bezradność życiową i pasożytnictwo. Traktuje Wokulskiego z góry, widząc w nim jedynie użyteczne narzędzie do ratowania rodowego majątku.
Baronowa Krzeszowska
Właścicielka mieszkania w kamienicy należącej początkowo do Łęckich, a później do Wokulskiego. Zupełnie nie przypomina typowych kobiet ze swojej sfery.
I machinalnie przypatrywał się niezwykłej fizjognomii damy, która wybierała neseserki. Była ubrana skromnie, miała gładko uczesane włosy. Na jej twarzy białej i razem żółtej malował się głęboki smutek; spoza ust przyciętych wyglądała złość, a ze spuszczonych oczu błyskał czasami gniew, niekiedy pokora.
Kobieta żyje w ciągłej żałobie po stracie jedynej córeczki. W tym dramacie nie wspiera jej mąż, baron Krzeszowski, co staje się osią ich ostrego konfliktu trwającego przez niemal całą powieść. Baronowa jest postacią zgorzkniałą, pisze anonimyListy bez podpisu; Krzeszowska wysyłała je m.in. do Wokulskiego i Rzeckiego, rozsiewając plotki i intrygi. i uprzykrza życie sąsiadom, w tym studentom wynajmującym poddasze.