Motyw patriotyzmu i budzenia się świadomości narodowej
Artykuł omawia proces utraty i odzyskiwania tożsamości narodowej przez młodzież w powieści Stefana Żeromskiego. Przedstawia mechanizmy rosyjskiej szkoły, która próbowała zniszczyć polskość w umysłach uczniów. Wyjaśnia również, w jaki sposób tajne spotkania i zakazana literatura ratowały młodych ludzi przed całkowitym wynarodowieniem.
Autor: Małgorzata Haze
Czas czytania: 3 min
Motyw w skrócie
Patriotyzm w tej lekturze nie jest czymś oczywistym od samego początku. Młodzi bohaterowie żyją w zaborze rosyjskimZiemie dawnej Polski, które po rozbiorach znalazły się pod władzą Rosji. i muszą dopiero odkryć swoją polskość.
Proces ten przypomina budzenie się z głębokiego snu. Uczniowie początkowo ulegają rusyfikacjiPrzymusowe narzucanie rosyjskiej kultury, języka i obyczajów narodom podbitym., ponieważ system nagradza ich za posłuszeństwo. Tracą swoją tożsamość narodowąPoczucie przynależności do danego narodu, znajomość jego historii i kultury. na rzecz wygody i dobrych ocen.
Dopiero zderzenie z żywym słowem i prawdziwą historią wywołuje w nich bunt. Świadomość narodowa rodzi się w bólach, ale ostatecznie okazuje się silniejsza niż carskie zakazy.
Jak motyw się przejawia?
Fałszowanie historii na lekcjach
W klerykowskim gimnazjum nauczyciele tacy jak Kostriulin celowo kłamią na temat przeszłości Polski. Wmawiają uczniom, że ich ojczyzna od zawsze była tylko częścią rosyjskiego imperium.
W szkołach pod zaborem rosyjskim obowiązywał całkowity zakaz mówienia po polsku, nawet na przerwach. Za złamanie tej zasady groziły surowe kary.
Młodzież początkowo wierzy w te kłamstwa i bezrefleksyjnie powtarza narzucone regułki. Marcin Borowicz jest doskonałym przykładem ucznia, który daje się zmanipulować i staje się ulubieńcem rosyjskich inspektorówUrzędnik szkolny, który kontrolował nauczycieli i uczniów, pilnując przestrzegania rosyjskich zasad..
Recytacja „Reduty Ordona”
Prawdziwy przełom następuje podczas lekcji języka polskiego, prowadzonej w języku rosyjskim. Nowy uczeń, Bernard Zygier, zaczyna recytować zakazany wiersz Adama Mickiewicza.
Reduta Ordona to wiersz opisujący obronę Warszawy przed Rosjanami. Dla uczniów w zaborze rosyjskim był to tekst surowo zakazany.
Utwór opowiada o bohaterskim obrońcy Warszawy z czasów powstania listopadowegoZbrojny zryw Polaków przeciwko Rosji, który wybuchł w 1830 roku.. Zygier nie tylko mówi tekst z pamięci, ale wkłada w niego ogromne emocje.
Dla Marcina ta chwila jest szokiem. Chłopiec nagle przypomina sobie opowieści o powstaniu i uświadamia sobie, jak bardzo dał się oszukać zaborcom.
Tajne spotkania na „górce” u Gontali
Po przebudzeniu uczniowie zaczynają działać na własną rękę. Organizują tajne zebrania na stancjiWynajmowany pokój dla ucznia, często z wyżywieniem i opieką właściciela. u jednego z kolegów, gdzie wspólnie czytają polską literaturę.
Biorą w nich udział chłopcy z różnych środowisk, w tym Andrzej Radek, syn ubogiego chłopa. Wspólne zgłębianie książek, które odrzuciła rosyjska cenzuraUrzędowa kontrola książek, prasy i sztuki, zakazująca publikacji niewygodnych treści., łączy ich i buduje silną więź.
To właśnie tam młodzież poznaje prawdziwą historię swojego kraju. Książki stają się dla nich bronią przeciwko szkolnej machinie wynaradawiania.
Funkcja motywu
Stefan Żeromski napisał tę książkę, aby pokazać bezsensowność działań rosyjskiego zaborcy. Tytułowe syzyfowe praceZwiązek frazeologiczny oznaczający ciężki, bezcelowy trud, który nie przynosi żadnych efektów. to właśnie wysiłki nauczycieli, którzy próbują zniszczyć polskość.
Powieść ma charakter autobiograficzny. Żeromski sam uczył się w kieleckim gimnazjum i opisał w książce własne doświadczenia z czasów szkolnych.
Motyw ten niesie ogromną dawkę nadziei. Udowadnia, że tożsamości narodowej nie da się wymazać za pomocą kar, zakazów i fałszywych podręczników.
Kultura, język i wspólna pamięć zawsze przetrwają w młodych ludziach. Powieść przypomina, że bycie patriotą wymaga odwagi i samodzielnego myślenia.