Andrzej Radek - charakterystyka

Trudne dzieciństwo w Pajęczynie Dolnym

Andrzej Radek rodzi się w skrajnej biedzie w Pajęczynie Dolnym. Jego ojciec jest fornalemPracownik najemny w majątku ziemskim, zajmujący się końmi i pracami polowymi., a rodzina mieszka w ciasnych czworakachBudynek mieszkalny w dawnym majątku ziemskim, przeznaczony dla najbiedniejszych pracowników.. Od najmłodszych lat chłopiec musi ciężko pracować.

Początkowo pilnuje gęsi, a potem świń. Wykonuje te obowiązki niechętnie. Często bije go ojciec, lokaje oraz dworski karbowyNadzorca robotników rolnych w dawnym majątku ziemskim..

Życie Jędrka zmienia się dzięki Antoniemu Paluszkiewiczowi. To miejscowy korepetytorPrywatny nauczyciel pomagający w nauce, często mieszkający w domu ucznia., nazywany przez wszystkich „Kawką”. Początkowo Radek okrutnie z niego drwi i przedrzeźnia jego ruchy.

Pewnego dnia Paluszkiewicz łapie chłopca i zaciąga do swojego pokoju. Zamiast kary, pokazuje mu zoologiczny atlas. Kolorowe obrazki rozbudzają w Radku ogromną ciekawość świata.

Nauka w Pyrzogłowach i samotność

Chłopiec okazuje się niezwykle zdolny. W ciągu roku uczy się czytać i pisać po polsku oraz rosyjsku. Widząc to, Paluszkiewicz opłaca mu naukę w progimnazjumNiższa szkoła średnia w zaborze rosyjskim, przygotowująca do nauki w pełnym gimnazjum. w Pyrzogłowach.

Początki w szkole to pasmo wstydu i upokorzeń. Jędrek mówi wiejską gwarąOdmiana języka używana przez mieszkańców wsi lub określonego regionu. i brakuje mu ogłady. Mimo to uczy się pilnie i zdaje do kolejnych klas.

Po śmierci Paluszkiewicza Radek zostaje zupełnie sam. Utrzymuje się z udzielania korepetycji. Często głoduje, ale ostatecznie zdobywa patentW dawnej szkole: oficjalne świadectwo ukończenia pewnego etapu edukacji., czyli świadectwo ukończenia szkoły.

Wraca do rodzinnego Pajęczyna, ale czuje się tam obco. Wstydzi się biedy rodziców i życia w czworakach. Nosi stare łachy, aby nikt nie rozpoznał w nim ucznia. W końcu decyduje się opuścić wieś i wyrusza pieszo do Klerykowa.

Droga do Klerykowa i walka o przetrwanie

Czytelnik poznaje Radka właśnie podczas tej wędrówki. Jego wygląd zdradza ogromną biedę. Ubranie chłopca to przerobiona chłopska kapotaDługie, luźne okrycie wierzchnie, noszone dawniej głównie przez chłopów..

„Mundur Radka był kiepski, przerobiony z kapoty ufarbowanej na granatowo. Zamiast srebrnego galonka na kołnierzu przyszyta była najzwyczajniejsza bawełniana tasiemka po dwa grosze łokieć.”

W Klerykowie Radek znów musi walczyć o przetrwanie. Uczy małego Władzia Płoniewicza w zamian za kąt do spania. Sam uczy się dopiero po północy, często zmagając się z głodem. W tych trudnych chwilach jego jedynym przyjacielem jest krzak głogu rosnący pod oknem.

W szkole koledzy szydzą z jego pochodzenia i wymowy. Największym wrogiem Jędrka staje się Tymkiewicz. Radek znosi obelgi w milczeniu, ukrywając gniew pod maską obojętności.

Pewnego dnia na lekcji arytmetyki miarka się przebiera. Wyśmiany przez Tymkiewicza, Radek rzuca się na niego z pięściami. Grozi mu za to natychmiastowe wyrzucenie ze szkoły.

Niespodziewanie z pomocą przychodzi mu Marcin Borowicz. Wstawia się za nim u nauczyciela i ratuje go przed wydaleniem. Zszokowany Radek początkowo nawet nie zapamiętuje twarzy swojego wybawcy.

Dojrzewanie i patriotyzm

Kolejne trzy lata to dla Radka czas intensywnej nauki i samotności. Chłopiec czyta książki wyrzucone przez Płoniewicza. Poznaje literaturę romantycznąDzieła z epoki romantyzmu, pełne buntu, silnych uczuć i walki o niepodległość (np. utwory Mickiewicza). oraz teksty o powstaniu listopadowymZbrojny zryw Polaków przeciwko Rosji z 1830 roku, zakończony klęską..

W siódmej klasie jego los wreszcie się odmienia. Zaprzyjaźnia się z Bernardem Zygierem i Marcinem Borowiczem. Dołącza do tajnych spotkań na górce u Gontali, gdzie chłopcy wspólnie czytają polską poezję.

Jako osiemnastolatek Andrzej jest wysokim, barczystym młodzieńcem. Ma gęstą, jasną czuprynę i siwe oczy. Życie mocno go zahartowało.

W finałowej scenie powieści to właśnie Radek staje się oparciem dla załamanego Borowicza. Jego silna, spracowana dłoń symbolicznie wspiera przyjaciela w trudnej chwili.