Makbet - motyw władzy i władcy (porównanie sposobu rządzenia przez Makbeta i Dunkana)
W tragedii Williama Szekspira władza stanowi główną oś napędową fabuły, determinującą losy wszystkich bohaterów. Zestawienie sprawiedliwych rządów króla Dunkana z krwawą tyranią Makbeta ukazuje dwa skrajnie odmienne modele sprawowania kontroli nad państwem. Utwór obnaża destrukcyjny wpływ niepohamowanej ambicji na ludzką psychikę oraz porządek społeczny.
Autor: Magdalena Frankiewicz-Piórek
Czas czytania: 3 min
Spis treści
Motyw w skrócie
W szekspirowskim świecie tron to nie tylko zaszczyt, ale przede wszystkim potężne narzędzie, które weryfikuje moralność człowieka. Władza jawi się tu jako obietnica absolutnego szczęścia i spełnienia. Dla jednostek o słabym kręgosłupie moralnym staje się jednak niebezpieczną obsesją. Pragnienie korony potrafi zagłuszyć sumienie, niszcząc dawne cnoty rycerskie i lojalność.
Szekspir zderza ze sobą dwie wizje panowania. Z jednej strony mamy rządy oparte na prawie, szacunku i trosce o poddanych. Z drugiej – brutalną tyranięForma rządów oparta na terrorze, bezwzględności i łamaniu praw poddanych., w której uzurpatorOsoba, która nielegalnie, często siłą lub podstępem, przejmuje władzę w państwie. traktuje państwo jak prywatny folwark. Zdobycie korony przez zbrodnię uruchamia lawinę zła. Każdy kolejny krok wymaga przelania nowej krwi, by utrzymać zdobytą pozycję.
Postawa tytułowego bohatera to klasyczny przykład makiawelizmuPostawa polityczna dopuszczająca zdradę i podstęp w imię zasady „cel uświęca środki”.. Pojęcie to pochodzi od nazwiska renesansowego myśliciela Niccolò Machiavellego. W swoim traktacie Książę opisał on władcę absolutnego, który dla utrzymania państwa może stosować metody powszechnie uznawane za niemoralne.
Jak motyw się przejawia?
Nagroda za wierność na polu bitwy
Po zwycięskiej bitwie ze zbuntowanymi wojskami norweskimi król Dunkan dowiaduje się o zdradzie dotychczasowego tanaSzkocki tytuł szlachecki, odpowiednik angielskiego hrabiego (earla). Kawdoru. Władca reaguje błyskawicznie i stanowczo. Skazuje zdrajcę na śmierć, a jego tytuł i ziemie przekazuje Makbetowi, który wykazał się niezwykłym męstwem w walce. Dunkan (w przeciwieństwie do swojego następcy) buduje autorytet na sprawiedliwości. Nagradza lojalność i surowo karze nielojalność. Traktuje władzę jako służbę narodowi, dbając o bezpieczeństwo granic i wewnętrzny pokój w Szkocji.
Zlecenie morderstwa w zamku Fajf
Gdy Makbet dowiaduje się o ucieczce Makdufa do Anglii, wpada w furię. Wysyła płatnych morderców do jego rodowej posiadłości w FajfHistoryczna kraina w Szkocji, rodowa posiadłość tana Makdufa.. Zbiry z zimną krwią zabijają bezbronną Lady Makduf oraz jej małego synka. Ta scena obnaża całkowity upadek moralny nowego króla. Makbet nie zabija już z politycznej konieczności, ale z czystej paranoi i strachu. Jego rządy opierają się na terrorze, a państwo tonie we krwi niewinnych obywateli. Tyran nie ufa nikomu, niszcząc własny kraj od środka.
Rozmowa o cudach na angielskim dworze
W czwartym akcie Makduf i Malkolm spotykają się w Anglii. Rozmawiają o tamtejszym królu, Edwardzie Wyznawcy. Angielski monarcha wykorzystuje swoje prawo boskieŚredniowieczna koncepcja, według której władza królewska pochodzi bezpośrednio od Boga. do leczenia chorych na skrofułyChoroba węzłów chłonnych, którą według legend angielscy królowie leczyli dotykiem.. Szekspir celowo wprowadza ten epizod. Uzdrowicielska moc Edwarda stanowi jaskrawy kontrast dla „choroby”, jaką Makbet sprowadził na Szkocję. Prawowity władca jest pasterzem i lekarzem swojego ludu, podczas gdy uzurpator to rzeźnik przynoszący śmierć.
Funkcja motywu
Sposób ukazania rządów w tragedii niesie jasne przesłanie etyczne. Władza zdobyta przez regicydiumZbrodnia królobójstwa, uznawana za najcięższy grzech przeciwko państwu i Bogu. niszczy naturalny porządek świata. Zbrodnia uderza w Wielki Łańcuch BytuRenesansowa idea hierarchii wszechświata, w której król zajmuje najwyższe miejsce wśród ludzi., wprowadzając chaos w naturze i społeczeństwie. Korona okazuje się ciężarem nie do uniesienia dla ludzi o słabej psychice. Lady Makbet popada w obłęd, a jej mąż traci resztki człowieczeństwa, stając się zgorzkniałym nihilistą.
Utwór udowadnia, że tyrania zawsze prowadzi do samounicestwienia. Zło rodzi bunt, a terror ostatecznie obraca się przeciwko samemu dyktatorowi. Finałowe zwycięstwo sił dobra i obietnica sprawiedliwych rządów przywracają zachwianą harmonię. Prawdziwa siła monarchy nie płynie z brutalnej przemocy, lecz z mądrości, szlachetności i działania w zgodzie z prawem moralnym.