Co to jest anakolut?
Autor: Małgorzata Haze
Czas czytania: 2 min
Spis treści
„Idąc do szkoły, zaczął padać deszcz.” Brzmi naturalnie, ale ktoś tu nie zgadza się z gramatyką: kto szedł do szkoły? Na pewno nie deszcz. To anakolut.
Czym jest anakolut?
Anakolut to błąd składniowy, w którym wypowiedź zaczęta według jednego schematu zdania jest dokończona według innego. Zdanie „zmienia plan” w połowie i traci spójność gramatyczną.
Najczęściej anakolut pojawia się przy imiesłowowym równoważniku zdania. Imiesłów (np. idąc, czytając, wchodząc) opisuje czynność wykonywaną przez ten sam podmiot, co orzeczenie. Jeśli podmioty są różne, powstaje anakolut.
Shorty na maturę
Przykłady anakolutów
W każdym zdaniu z błędem imiesłów mówi o jednej osobie (idąc, wchodząc, czytając), ale orzeczenie opisuje coś innego (deszcz zaczął padać, lampa zgasła, myśl ucieka). Naprawa jest prosta: zastąp imiesłów zdaniem podrzędnym (gdy szedł…) albo zadbaj, żeby oba orzeczenia miały ten sam podmiot.
Anakolut jako błąd i jako zabieg
W wypracowaniu anakolut to błąd, który obniża ocenę za poprawność językową. Jednak w literaturze bywa celowym zabiegiem. Pisarze używają go, by oddać potoczną, nerwową albo urwaną mowę bohatera, który zaczyna zdanie, zmienia zdanie w połowie i nie kończy myśli. Dzięki temu dialog brzmi naturalnie i wiarygodnie.
Jak pisać o anakolucie w analizie tekstu?
- Przytocz zdanie i wskaż miejsce, w którym zmienia się konstrukcja.
- Nazwij zjawisko: anakolut, czyli zerwanie składni.
- Odróżnij zabieg od błędu: czy autor użył go celowo (np. by oddać nerwową mowę), czy to zwykła niedbałość?
- Opisz funkcję: naturalność mowy, emocje, pośpiech, zagubienie bohatera.