Jak napisać dialog?
Autor: Małgorzata Haze
Czas czytania: 5 min
Spis treści
Do dialogu, jak do tańca, trzeba dwojga. Żeby zobaczyć, jak to działa, wymyślmy dwoje bohaterów: Kasię i Tomka, uczniów piątej klasy. Za chwilę się przydadzą.
Po co jest dialog?
Dialog to zapis wypowiedzi, która ma formę rozmowy co najmniej dwóch osób. Zwykle jest fragmentem większej całości, na przykład opowiadania.
Dialog pokazuje, co bohaterowie myślą, i wzbogaca narrację. Dzięki niemu dowiadujemy się, jakie mają emocje, nastrój i temperament. Sposób mówienia bardzo dużo mówi o człowieku. Doświadczeni pisarze nadają bohaterom własny język, czyli stosują indywidualizację języka, na przykład przez dialektyzację, archaizację albo środowiskowe słownictwo.
Shorty na maturę
Jak napisać dobry dialog?
- Niech brzmi naturalnie, ale bez przesady. W prawdziwej rozmowie się zacinamy, powtarzamy i przejęzyczamy. W tekście dialog ma być bardziej dynamiczny niż zapis prawdziwej rozmowy.
- Niech postacie mówią różnie. Załóżmy, że Kasia jest „kujonką”, a Tomek typowym chłopakiem, który nie lubi nauki. Kasia buduje długie, ładne zdania i używa trudniejszych słów. Tomek mówi krótko, a nawet popełnia błędy językowe.
- Niech każda rozmowa ma cel. Dialog jest elementem fabuły. Każda wymiana zdań powinna posuwać akcję do przodu.
- Dopowiadaj, co postacie robią, kiedy mówią. Komentarze narratora pokazują emocje i charakter, pomagają czytelnikowi wyobrazić sobie scenę i napędzają akcję.
Zasady zapisu dialogu
- Każda kwestia zaczyna się od myślnika i stoi w osobnym akapicie.
- Komentarz narratora o tym, co robi mówiący, zostaje w tym samym akapicie co wypowiedź.
- Gdy bohater kogoś cytuje, ujmij cytat w cudzysłów.
- Komentarz możesz wtrącić w środek wypowiedzi albo nawet w środek zdania, otaczając go myślnikami. Wypowiedź jednej postaci wciąż trzymaj w jednym akapicie.
- Komentarz nie musi dotyczyć mówienia. Może opisywać cokolwiek, co postać robi w tym czasie.
- W wypowiedzi jednej postaci może być kilka komentarzy, nawet przeplatających się ze słowami, gdy czynności są równie ważne jak mowa.
Najwięcej problemów sprawia interpunkcja. Jeśli komentarz narratora zawiera czasownik oznaczający mówienie albo inny sposób komunikowania (powiedział, krzyknął, łkał, chrząknął, pocieszył), kropkę stawiasz dopiero po komentarzu, a komentarz zaczynasz małą literą. Jeśli komentarz opisuje inną czynność (otarła pot, odwróciła się), po wypowiedzi stawiasz kropkę, a komentarz zaczynasz wielką literą.
Jest też drugi sposób zapisu, w którym przed każdą kwestią stoi imię mówiącego, a po nim dwukropek (Kasia: Za co mnie przepraszasz?). Którykolwiek wybierzesz, stosuj go do końca tekstu.
Przykłady do rozwinięcia
Rozwiń: przykłady zapisu dialogu z komentarzem
1. Nowe kwestie w nowych akapitach
- Cześć, Kasiu.
- Dzień dobry, Tomku.
2. Komentarz w tym samym akapicie
- Kaśka, dawaj szybko przepisać od siebie pracę domową - rzucił Tomek i niemal natychmiast tego pożałował.
- Chyba sobie żartujesz - odpowiedziała Kasia, po czym odwróciła się na pięcie i ruszyła wzdłuż korytarza.
3. Cytat w cudzysłowie
- Co ona powiedziała, bo chyba się przesłyszałem? „Chyba sobie żartujesz”? To raczej ona sobie żartuje - warknął Tomek, udając, że odpowiedź Kasi go nie ruszyła.
4. Komentarz po dłuższej wypowiedzi
- Wiem, że za mną nie przepada, ale teraz to przesadziła - kontynuował rozzłoszczony Tomek, potrząsając nerwowo zeszytem od polskiego. - Korona by jej z głowy nie spadła, gdyby chociaż raz dała komuś odpisać.
5. Komentarz w środku zdania
- Zastanawiam się - łkała Kasia w ramię zdezorientowanej Magdy - czy naprawdę nikt nie rozumie tego, jak dużo wysiłku wkładam w odrabianie lekcji?
6. Komentarz bez czasownika mówienia
- Mam nadzieję, że nie zacznie rozpowiadać wszystkim, jaką to nie jestem kujonką, która nie chce się dzielić. - Kasia szybko wytarła łzy i z rozzłoszczoną miną próbowała dopiąć wypchaną książkami torbę. - Jak myślisz, zacznie?
- Nie wiem, Tomek to pajac. Jest zdolny do wszystkiego. - Zestresowana rozmową Magda otarła pot z czoła.
7. Kilka komentarzy w jednej wypowiedzi
- Kaśka! - Dziewczyna usłyszała ciche syknięcie dochodzące z ostatniej ławki. To był głos Tomka. - Kaśka, no odwróć się na chwilę! - Nie odpowiadała, ale korciło ją, by się odwrócić. - Sorry, no. Nie chciałem.
8. Zapis z imionami
Kasia: Za co mnie przepraszasz?
Tomek: Rozmawiałem z Magdą. Nie wiedziałem, że aż tak Cię to dotknęło.
Nauczycielka: Czy aby na pewno państwu nie przeszkadzam? Jest lekcja!
Rozwiń: słowniczek czasowników do komentarzy narratora
Jeśli w twoim dialogu wszyscy tylko „mówią”, „odpowiadają” i „pytają”, tekst robi się monotonny. Dobór czasownika pokazuje emocje i nastrój. Oto garść pomysłów:
| Mówienie cicho | szepnąć, wymamrotać, wybełkotać, bąknąć, pisnąć, wydukać, wyjąkać |
| Mówienie głośno i ze złością | krzyknąć, wrzasnąć, ryknąć, warknąć, syknąć, wycedzić, wybuchnąć, żachnąć się |
| Mówienie zwyczajnie, ale precyzyjnie | stwierdzić, zauważyć, wyjaśnić, wytłumaczyć, oznajmić, zakomunikować, obwieścić, rzec |
| Obietnice, groźby, deklaracje | obiecać, zagrozić, zadeklarować |
| Zwierzenia i przyznanie się | zdradzić, wyjawić, przyznać, zwierzyć się |
| Wtrącenie, poprawianie | wtrącić, powtórzyć, skorygować, poprawić, zauważyć |
| Namawianie i wsparcie | namówić, zachęcać, pocieszyć, podziękować |
| Krytyka i odmowa | skarcić, zbesztać, odmówić |
| Emocje | westchnąć, odetchnąć, palnąć (mówienie bez zastanowienia), rzucić (mówienie od niechcenia) |
Nie przesadzaj jednak z ozdobnikami. Gdy kwestia sama pokazuje emocję, zwykłe „powiedział” jest w zupełności wystarczające.
Najczęstsze błędy
- Wszystkie kwestie w jednym akapicie, bez myślników.
- Zła wielkość liter po wypowiedzi: komentarz z czasownikiem mówienia zaczęty wielką literą, a bez takiego czasownika małą.
- Dwa różne sposoby zapisu w jednym tekście (myślniki i imiona z dwukropkiem).
- Wszyscy bohaterowie mówią tak samo.
- Dialog, który niczego nie wnosi: nie posuwa akcji i niczego nie mówi o postaciach.
Lista kontrolna
- Czy każda kwestia zaczyna się nowym akapitem i myślnikiem?
- Czy komentarze narratora mają dobrą interpunkcję?
- Czy bohaterowie mówią różnymi głosami?
- Czy czasowniki w komentarzach są zróżnicowane?
- Czy każda rozmowa jest po coś?