Jak napisać wypowiedź argumentacyjną?
Autor: Małgorzata Haze
Czas czytania: 4 min
Spis treści
Wypowiedź argumentacyjna to każdy tekst, w którym chcesz kogoś do czegoś przekonać: rozprawka, przemówienie, felieton, list do dyrektora, a nawet kłótnia o to, kto zmywa naczynia. Wszystkie opierają się na tym samym: teza, argument, uzasadnienie, przykład. Kiedy umiesz zbudować jeden dobry argument, wiesz, jak napisać całą pracę.
Co to jest argument?
Teza to zdanie, które chcesz udowodnić. Argument to powód, dla którego ta teza jest prawdziwa. Sama opinia, bez uzasadnienia, to jeszcze nie argument.
Porównaj: „Warto czytać lektury” to teza. „Warto czytać lektury, bo uczą rozumienia ludzi” to dopiero zalążek argumentu. Pełny argument pokazuje, dlaczego tak jest i na jakim przykładzie to widać.
Shorty na maturę
Z czego składa się argumentacja?
- Teza. Jedno jasne zdanie. Odpowiada na pytanie: „co chcę udowodnić?”.
- Argument. Powód, dla którego teza jest prawdziwa.
- Uzasadnienie. Wyjaśnienie, dlaczego argument rzeczywiście wspiera tezę. Zwykle zaczyna się od „ponieważ”, „dlatego że”, „to znaczy, że”.
- Przykład. Konkretna sytuacja, fakt albo fragment lektury, który ilustruje argument.
- Kontrargument (opcjonalnie, ale warto). Zarzut, który mógłby ktoś postawić, i twoja odpowiedź na niego.
- Podsumowanie. Powrót do tezy i krótki wniosek.
Jeden argument piszesz w jednym akapicie: zaczynasz od argumentu, potem uzasadniasz, potem dajesz przykład i na końcu zamykasz akapit wnioskiem.
Rodzaje argumentów
- Logiczny: wynika z rozumowania. Skoro każdy człowiek potrzebuje snu, to zmęczony uczeń gorzej się uczy.
- Z przykładu: odwołuje się do faktu lub historii. Wokulski z „Lalki” jest gotów zmienić całe swoje życie dla uczucia do Izabeli Łęckiej.
- Z autorytetu: powołuje się na opinię eksperta albo znanej osoby. Działa tylko wtedy, gdy autorytet jest rzeczywiście ekspertem w danej sprawie.
- Z liczb i badań: opiera się na danych, statystykach, wynikach badań.
- Emocjonalny: odwołuje się do uczuć. Warto go łączyć z innymi, bo sam bywa słaby.
Jak łączyć myśli?
| Do czego | Spójniki i wyrażenia |
| Wprowadzenie kolejnego argumentu | po pierwsze, po drugie, ponadto, kolejnym argumentem jest, nie bez znaczenia jest też |
| Uzasadnienie | ponieważ, dlatego że, bowiem, gdyż, wynika to z tego, że |
| Przykład | na przykład, świadczy o tym, widać to w, dobrym przykładem jest |
| Kontrargument | można się spierać, że…, chociaż…, mimo że…, jednak |
| Wniosek | zatem, w rezultacie, dlatego, podsumowując |
Przykład do rozwinięcia
Rozwiń: przykład argumentacji „Czy warto czytać lektury?”
Teza: Warto czytać lektury szkolne, nawet jeśli nie lubimy czytać.
Pierwszy argument: lektury uczą rozumienia ludzi. Czytając o bohaterze, poznajemy jego wybory i ich skutki, a więc uczymy się czegoś o życiu bez konieczności popełniania cudzych błędów. Dobrym przykładem jest „Zbrodnia i kara”: czytelnik widzi, jak decyzja Raskolnikowa o zabójstwie wpływa na jego życie i otoczenie, i zastanawia się, czy cel może uświęcać środki.
Drugi argument: lektury poszerzają słownictwo i wiedzę o świecie. Starsze teksty zawierają słowa i konstrukcje, których nie spotkamy w codziennych rozmowach, a ich znajomość pomaga w pisaniu i w rozumieniu innych tekstów. Ktoś, kto przeczytał „Pana Tadeusza”, łatwiej rozumie nawiązania, które pojawiają się w filmach, piosenkach i gazetach.
Kontrargument: można się spierać, że lektury są nudne i trudne, a uczniowie mogą przeczytać streszczenie. Jednak streszczenie podaje tylko fabułę, a nie pokazuje stylu, nastroju i niuansów, które sprawiają, że książka porusza. Kto zna tylko streszczenie, zna wydarzenia, ale nie zna dzieła.
Podsumowanie: lektury uczą empatii, rozwijają język i dają wspólny punkt odniesienia w kulturze. Warto więc po nie sięgać, nawet jeśli czasem wymagają wysiłku.
Co w tej argumentacji zadziałało
- Teza jest jasna i na samym początku.
- Każdy argument ma uzasadnienie i konkretny przykład.
- Jeden argument zajmuje jeden akapit.
- Autor uwzględnia kontrargument i na niego odpowiada, więc nie wygląda to na jednostronny wywód.
- Podsumowanie wraca do tezy.
Argumentacja a rozprawka
Schemat teza, argument, uzasadnienie, przykład, kontrargument i podsumowanie to kręgosłup rozprawki. Jej pełny układ i zasady opisuje artykuł Jak napisać rozprawkę? Ta sama konstrukcja pojawia się także w przemówieniu i felietonie logicznym.
Najczęstsze błędy
- Brak uzasadnienia. „Lektury są potrzebne, bo są potrzebne.”
- Brak przykładu. Argument ogólnikowy, który niczego nie dowodzi.
- Przykład niepasujący do tezy. Przykład musi rzeczywiście wspierać argument.
- Za dużo argumentów w jednym akapicie. Czytelnik się gubi.
- Atakowanie człowieka zamiast jego poglądu. Argumentem nie jest „on i tak nie ma racji, bo jest młody”.
- Pomijanie kontrargumentów. Pokazują, że rozważyłeś sprawę, a nie tylko ją zadeklarowałeś.
Lista kontrolna
- Czy teza jest zapisana jednym wyraźnym zdaniem?
- Czy każdy argument ma uzasadnienie i przykład?
- Czy argumenty są w osobnych akapitach?
- Czy uwzględniłem kontrargument i odpowiedziałem na niego?
- Czy wracam na końcu do tezy?