Rodzaje zdań
Autor: Małgorzata Haze
Czas czytania: 2 min
Spis treści
„Pada deszcz.” „Wyszedłem, bo zaczęło padać.” „Pada, więc zostaję w domu i czytam.” Pierwsze zdanie ma jedno orzeczenie, kolejne dwa lub więcej. Liczba orzeczeń to najważniejszy sposób podziału zdań.
Zdanie pojedyncze i złożone
Zdanie pojedyncze ma jedno orzeczenie. Zdanie złożone ma co najmniej dwa orzeczenia, a więc składa się z co najmniej dwóch zdań składowych.
- zdanie pojedyncze: Pada deszcz. (jedno orzeczenie: pada),
- zdanie złożone: Wyszedłem, bo zaczęło padać. (dwa orzeczenia: wyszedłem, zaczęło padać).
Shorty na maturę
Zdanie złożone współrzędnie
Zdania składowe są równorzędne: żadne z nich nie określa drugiego. Łączymy je spójnikami współrzędnymi (i, albo, ale, więc, czyli). Przykład: Jem obiad i czytam gazetę.
Wyróżniamy kilka typów zdań współrzędnych (zależnie od spójnika): łączne (i, oraz), rozłączne (albo, lub), wykluczające (ani, ni), przeciwstawne (ale, lecz), wynikowe (więc, dlatego) i wyjaśniające (czyli, mianowicie).
Zdanie złożone podrzędnie
Jedno ze zdań składowych jest nadrzędne, a drugie podrzędne: wynika z niego albo je uzupełnia. Łączymy je spójnikami podrzędnymi (że, aby, ponieważ, jeżeli, choć). Przykład: Przyszedłem, ponieważ źle się czułem. Zdanie podrzędne zawsze oddzielamy przecinkiem od nadrzędnego.
Zdanie a równoważnik zdania
Nie każda wypowiedź ma orzeczenie. Równoważnik zdania (W końcu słońce!, Palenie wzbronione.) jest wypowiedzeniem bez orzeczenia, więc nie jest zdaniem w ścisłym sensie, choć pełni jego funkcję.
Jak rozpoznać rodzaj zdania?
- Policz orzeczenia (czasowniki w formie osobowej).
- Jedno orzeczenie: zdanie pojedyncze. Brak orzeczenia: równoważnik.
- Dwa lub więcej: zdanie złożone. Sprawdź, czy zdania składowe są równorzędne (współrzędnie), czy jedno zależy od drugiego (podrzędnie).