Co to jest synestezja?
Autor: Małgorzata Haze
Czas czytania: 2 min
Spis treści
„Ciepły kolor.” „Ostry dźwięk.” „Słodka melodia.” Kolor nie ma temperatury, dźwięk nie ma ostrza, a melodia nie ma smaku. A jednak rozumiesz te zwroty bez trudu. To synestezja.
Czym jest synestezja?
Synestezja to łączenie w jednym opisie wrażeń, które pochodzą z różnych zmysłów (wzroku, słuchu, dotyku, smaku, węchu). Autor opisuje jedno wrażenie słowami przypisanymi innemu zmysłowi.
Synestezja jest odmianą metafory, bo przenosi znaczenie z jednej dziedziny doświadczenia na drugą. Występuje też w języku codziennym: mówimy o cichym świetle, kwaśnej minie albo miękkim głosie.
Shorty na maturę
Przykłady synestezji
W literaturze synestezja jest szczególnie ważna w poezji Młodej Polski, która chciała oddać nastrój i wrażenia, a nie tylko opisywać świat. Fragment Melodii mgieł nocnych Kazimierza Przerwy-Tetmajera:
Pijmy kwiatów woń rzeźwą, co na zboczach gór kwitną,
Dźwięczne, barwne i wonne, w głąb wzlatujmy błękitną.
Słowa dźwięczne, barwne i wonne łączą w jednym szeregu słuch, wzrok i węch. Podmiot liryczny nie opisuje oddzielnie dźwięków, kolorów i zapachów, tylko mówi o całym świecie jak o jednym, zmysłowym doświadczeniu. Z kolei pić woń to połączenie smaku i zapachu.
Funkcje synestezji
- Wzbogaca opis: wrażenie jest pełniejsze, gdy działa na kilka zmysłów naraz.
- Buduje nastrój: szczególnie w poezji, która opisuje stany ducha, a nie fakty.
- Oddaje to, co trudno nazwać wprost: uczucie, atmosferę, wspomnienie.
Jak pisać o synestezji w analizie tekstu?
- Przytocz wyrażenie i wskaż, które zmysły się w nim łączą (np. słuch i wzrok).
- Nazwij zabieg: synestezja.
- Opisz efekt: co dzięki temu czytelnik widzi, słyszy i czuje? Jaki nastrój powstaje?