Jak napisać streszczenie?
Autor: Małgorzata Haze
Czas czytania: 4 min
Spis treści
Streszczenie to jedna z najczęstszych form w szkole: streszczasz lekturę, film, artykuł, rozdział podręcznika. Sztuka polega na tym, żeby z długiego tekstu zrobić krótki, ale wciąż zrozumiały. Brzmi prosto, jednak trudno zdecydować, co jest ważne, a co można pominąć.
Co to jest streszczenie?
Streszczenie to skrócone przedstawienie najważniejszych wydarzeń albo myśli tekstu, napisane własnymi słowami. Zachowuje kolejność oryginału i jego sens, ale pomija szczegóły, ozdobniki i cytaty.
Shorty na maturę
Zasady dobrego streszczenia
- Czas teraźniejszy. Piszemy: „Wilk szuka pretekstu”, a nie „Wilk szukał pretekstu”. Tak się zwykle streszcza utwory literackie.
- Trzecia osoba. Nawet jeśli bohater opowiada w pierwszej osobie, ty piszesz: „On”, „ona”, „bohater”.
- Własne słowa. Nie przepisuj zdań z tekstu. Sformułuj myśl po swojemu.
- Kolejność wydarzeń. Trzymaj się chronologii oryginału.
- Tylko najważniejsze. Pomijaj dialogi, cytaty, długie opisy i wydarzenia poboczne.
- Bez ocen. Streszczenie nie jest miejscem na opinie typu „to jest nudne” albo „bohater był podły”. Fakty, nie komentarz.
- Spójność. Łącz zdania słowami: najpierw, następnie, potem, w końcu, w rezultacie.
Jak streszczać krok po kroku
- Przeczytaj cały tekst. Nie zaczynaj streszczać, dopóki nie wiesz, jak się kończy. Dopiero wtedy widać, co jest ważne.
- Zaznacz najważniejsze. W każdym akapicie szukaj zdania, które mówi, co się stało albo jaka jest główna myśl. Podkreśl je.
- Ułóż plan. Wypisz w punktach kolejne ważne wydarzenia albo tezy. Każdy punkt to potencjalne jedno zdanie w streszczeniu.
- Napisz własnymi słowami. Zamień plan w ciągły tekst. Pamiętaj o czasie teraźniejszym i trzeciej osobie.
- Skróć i sprawdź. Wykreśl zdania, bez których tekst nadal jest zrozumiały. Sprawdź, czy nic ważnego nie zginęło.
Czy mój tekst jest dobrym streszczeniem?
Zrób prosty test: czy osoba, która nie zna oryginału, zrozumie z twojego tekstu, co się wydarzyło albo co autor uważa, i jak się to skończyło? Jeśli tak, dobrze.
Przykład: od długiego do krótkiego
Rozwiń: przykład streszczenia bajki Krasickiego „Jagnię i wilk”
Tak może wyglądać plan i streszczenie bajki, w której silniejszy szuka pretekstu, żeby skrzywdzić słabszego.
Plan wydarzeń
- Wilk spotyka nad strumieniem jagnię.
- Wilk szuka pretekstu, żeby je zjeść, i oskarża je o różne winy.
- Jagnię odpiera po kolei każdy zarzut.
- Wilk wymyśla kolejne powody i w końcu je zjada.
Streszczenie
Wilk spotyka nad strumieniem jagnię i chce je zjeść, ale szuka pretekstu, żeby uzasadnić swój czyn. Zarzuca mu kolejne winy, a jagnię spokojnie i logicznie je odpiera. Wilk nie przyjmuje żadnych tłumaczeń, a ostatecznie po prostu zjada jagnię. Bajka pokazuje, że silny, który chce skrzywdzić słabszego, znajdzie na to wymówkę.
Co w tym streszczeniu zadziałało
- Jest w czasie teraźniejszym i w trzeciej osobie.
- Są tylko najważniejsze wydarzenia, bez dialogów.
- Kolejność zdarzeń zgadza się z oryginałem.
- Ostatnie zdanie podsumowuje sens, ale nie dodaje oceny od siebie.
Czego unikać
Wilk był bardzo okrutny i podły. Stał nad strumieniem i krzyczał na biedne jagnię: „Mącisz mi wodę!”. To zdanie jest za długie, zawiera ocenę („okrutny”, „podły”, „biedne”) i cytat. W streszczeniu to wszystko jest zbędne.
Rozwiń: streszczenie utworu, artykułu i dłuższego tekstu
Streszczenie utworu epickiego (powieść, opowiadanie)
Skup się na głównych wydarzeniach i losach głównego bohatera: kto, co zrobił, jakie to miało skutki. Pomijaj opisy przyrody, wnętrz i postaci drugoplanowych, jeśli nie wpływają na przebieg zdarzeń.
Streszczenie dramatu
Streszczaj akcję akt po akcie albo scenę po scenie. Nie przytaczaj wypowiedzi postaci, ale opisz, co zrobiły i co z tego wynika.
Streszczenie artykułu lub tekstu argumentacyjnego
Tutaj streszczasz nie wydarzenia, ale tezę i argumenty autora. Wypisz główną tezę, kolejne argumenty (jeden argument, jedno zdanie) i wniosek. Zachowaj logiczną kolejność autora. Nie dodawaj własnej opinii, nawet jeśli się nie zgadzasz.
Streszczenie długiego tekstu
Przy dłuższych tekstach najpierw streść każdy rozdział (lub dłuższy fragment) w jednym-dwóch zdaniach, a potem połącz je w całość. Dzięki temu nie zgubisz wątku.
Streszczenie, notatka i opowiadanie
- Streszczenie przekazuje to, co zawiera cudzy tekst. Jest krótsze od oryginału.
- Notatka służy tobie i może mieć skróty, strzałki i hasła. Streszczenie powinno być zrozumiałe dla każdego.
- Opowiadanie to twoja własna historia, a w streszczeniu opowiadasz historię autora.
Najczęstsze błędy
- Przepisywanie fragmentów oryginału zamiast własnych słów.
- Czas przeszły i pierwsza osoba, gdy trzeba pisać w czasie teraźniejszym i w trzeciej osobie.
- Dialogi, cytaty i opisy, które rozdymają tekst.
- Ocena bohatera albo utworu w środku streszczenia.
- Pominięcie zakończenia. Streszczenie bez końca zostawia czytelnika w połowie historii.
- Streszczenie niemal tak długie jak oryginał.
Lista kontrolna
- Czy piszę w czasie teraźniejszym i w trzeciej osobie?
- Czy mam wszystkie najważniejsze wydarzenia i zakończenie?
- Czy trzymam się kolejności oryginału?
- Czy pominąłem dialogi, cytaty i oceny?
- Czy osoba, która nie zna tekstu, go zrozumie?