Lektury / Prosto o jezyku
Opracowanie

Jak napisać bibliografię?

Autor: Małgorzata Haze Czas czytania: 6 min
Spis treści
  1. Co to jest bibliografia?
  2. Ogólne zasady
  3. Jak opisać źródło? Wzory i przykłady
  4. Jak szukać źródeł?
  5. Najczęstsze błędy
  6. Lista kontrolna

Piszesz referat, prezentację albo pracę na konkurs i nauczyciel prosi o bibliografię. Co to takiego i jak ją zapisać, żeby nikt się nie przyczepił? Na szczęście zasady są proste. Trzeba je tylko poznać i konsekwentnie stosować.

Co to jest bibliografia?

Warto wiedzieć

Bibliografia to wykaz wszystkich materiałów, z których korzystasz, pisząc pracę: książek, artykułów, wywiadów, recenzji, filmów, piosenek, publikacji internetowych. Mówi się o niej także „wykaz literatury” albo „wykaz źródeł”. To wszystko jedno i to samo.

Weź do ręki pierwszą z brzegu książkę popularnonaukową i zajrzyj na ostatnie strony. Lista pod nagłówkiem „Bibliografia”, „Źródła” albo „Literatura” to właśnie bibliografia.

Warto wiedzieć

Nie myl bibliografii z przypisami końcowymi. Przypis ma numerek i odnosi się do konkretnego fragmentu tekstu, najczęściej jako dygresja. Bibliografia nie odnosi się do żadnego fragmentu, tylko do całej pracy, i zapisuje się ją alfabetycznie.

Cztery wzory opisu bibliograficznego. Książka: Autor I., Tytuł, wydawnictwo, miejsce rok. Artykuł w czasopiśmie: Autor I., Tytuł, „Czasopismo” rok, nr, s. Film lub serial: Tytuł [film], reż. I. Nazwisko, dystrybutor rok. Strona internetowa: Autor I., Tytuł, nazwa strony, data, link, dostęp: data. Najważniejsza zasada: konsekwencja w zapisie.
Cztery wzory opisu bibliograficznego

Shorty na maturę

Ogólne zasady

  1. Bibliografię umieszczasz na końcu pracy.
  2. Pozycje układasz alfabetycznie według nazwiska autora, a gdy go nie ma, według tytułu.
  3. Najwygodniej zapisać ją jako numerowaną listę (1., 2., 3.).
  4. Każdy opis kończysz kropką.
  5. Nazwiska autorów i tytuły zapisujesz tak samo, jak w publikacji.
  6. Nie każdy opis musi zawierać wszystkie elementy, ale gdy zaczniesz zapisywać jakiś element, rób to konsekwentnie w każdej pozycji. Dotyczy to zwłaszcza wyróżnień i interpunkcji.
  7. Typowe wyrazy skracaj:
SkrótZnaczenie
tłum., przeł., przekł.tłumacz, przełożył, przekład
red., red. nauk.redaktor, redakcja naukowa
nrnumer
s.strona
t.tom
wyd.wydanie
wydaw.wydawnictwo
rozdz.rozdział
i in.i inni

Jak opisać źródło? Wzory i przykłady

Każdy rodzaj źródła ma swój wzór. Kliknij rodzaj, który cię interesuje.

Rozwiń: książka

Wzór: Autor I., Tytuł, współtwórcy, tom, wydawnictwo, miejsce rok.

Z czego składa się opis książki

  • Autor. Nazwisko i inicjał imienia (Prus B., Sienkiewicz H.). Gdy autor używa pseudonimu, zapisujesz pseudonim (Homer). Gdy nie da się ustalić autora, zaczynasz od tytułu. Tytułów naukowych i zawodowych nigdy nie podajesz, w bibliografii są tylko autorzy. Dwóch lub trzech autorów wymieniasz alfabetycznie, a jeśli jest ich więcej niż trzech, podajesz pierwszego z dopiskiem „i in.”.
  • Tytuł zapisujesz kursywą (Lalka, Ogniem i mieczem), w pełnym brzmieniu. Podtytuł zaczynasz wielką literą.
  • Współtwórcy, np. tłumacz (tłum., przeł., przekł.) albo redaktor pracy zbiorowej (red. nauk.). Przy przekładzie możesz dopisać język oryginału, np. „przeł. z ang.”.
  • Tom lub część, jeśli dzieło ma ich kilka: Słownik języka polskiego PWN, t. 2. Przy kilku kolejnych tomach podajesz zakres (t. 2-4), a przy wybranych wypisujesz je po przecinku (t. 1, 3, 4).
  • Wydawca. Pełna nazwa (Wydawnictwo Znak) albo skrót (wyd. Znak). Gdy korzystasz z tłumaczenia, podajesz wydawnictwo tłumaczenia, a gdy z oryginału, wydawnictwo oryginału.
  • Miejsce i rok wydania. Znajdziesz je na początku książki, za stroną tytułową. Rok zapisujesz bez skrótu „r.”. Gdy dzieło wychodziło przez kilka lat, podajesz rok pierwszej i ostatniej części (Kraków, 1999-2001).

Przykłady

  1. Barthes R., Podstawy semiologii, tłum. A. Turczyn, wyd. UJ, Kraków 2009.
  2. Drabik L., Sobol E., Słownik języka polskiego, wyd. 1, PWN, Warszawa 2020.
  3. Kurkowska H., Skorupka S., Stylistyka polska. Zarys, wyd. 5, PWN, Warszawa 2001.
Rozwiń: artykuł z czasopisma

Wzór: Autor I., Tytuł artykułu, „Tytuł czasopisma” rok, nr, s.

  • Autor: tak samo jak w książce (nazwisko, inicjał, brak tytułów naukowych, „i in.” przy więcej niż trzech autorach).
  • Tytuł artykułu piszesz kursywą.
  • Tytuł czasopisma ujmujesz w cudzysłów.
  • Gdy artykuł jest przetłumaczony, podajesz tłumacza.
  • Dalej rok, numer czasopisma i strony, na których jest tekst.

Przykłady

  1. Hołdys A., Zbyt cenne by je nosić, „Wiedza i Życie” 2007, nr 8, s. 4-8.
  2. Butenko K., Uczeni inaczej, „Polityka” 2008, nr 48, s. 24-25.
  3. Gorman M., Przyszłość biblioteki akademickiej, przeł. z ang. J. Walkiewicz, „Przegląd Biblioteczny” 1995, nr 2, s. 147-155.
Rozwiń: film lub serial

Wzór: Tytuł [film], reż. I. Nazwisko, dystrybutor rok.

  • Tytuł piszesz kursywą, w pełnym brzmieniu.
  • Obok tytułu dopisujesz w nawiasie kwadratowym [film] albo [serial]. Gdy odwołujesz się do jednego odcinka, a nie do całego serialu, dodaj numer serii i odcinka.
  • Reżyser: inicjał imienia i nazwisko, przed nimi „reż.”. Kilku reżyserów wymieniasz alfabetycznie.
  • Dystrybutor, czyli firma, która zajęła się dystrybucją filmu.
  • Rok produkcji.

Przykłady

  1. Pan Tadeusz [film], reż. A. Wajda, Vision Film 2000.
  2. Podziemny krąg [film], reż. D. Fincher, 20th Century Fox 1999.
  3. Dekalog [serial], odc. 1, reż. K. Kieślowski, TVP 1989.
Rozwiń: źródło internetowe

Wzór: Autor I., Tytuł, nazwa strony, data publikacji, link, dostęp: data.

  • Autor. Gdy autora nie ma (np. tekst podpisany nazwą instytucji), zaczynasz od tytułu. Gdy autor używa pseudonimu, podajesz pseudonim.
  • Tytuł kursywą, w pełnym, oryginalnym brzmieniu. Dotyczy to artykułów, wpisów na blogach, a także filmów z YouTube, które również możesz wpisać do bibliografii.
  • Współtwórcy, np. tłumacz.
  • Nazwa strony: portalu informacyjnego, bloga, czasopisma online albo instytucji. Dla filmu z YouTube może to być nazwa kanału.
  • Data publikacji, zwykle na górze artykułu, w jednolitym formacie, np. 31.05.2021.
  • Link do źródła.
  • Data dostępu z dopiskiem „dostęp:”. Strony internetowe zmieniają się albo znikają, więc zawsze zapisz, kiedy z nich korzystałeś.

Przykłady

  1. Karpińska M., Sontag by tego nie zrobiła, Przekrój, 30.05.2021, https://przekroj.pl/kultura/sontag-by-tego-nie-zrobila-maria-karpinska, dostęp: 12.06.2021.
  2. Jak zadbać o domowe wi-fi?, gov.pl, 31.05.2021, https://www.gov.pl/web/cyfryzacja/jak-zadbac-o-domowe-wi-fi, dostęp: 12.06.2021.
  3. Laserem w Alzheimera, Wyłącznie Naukowy Bełkot, 31.05.2021, https://www.youtube.com/watch?v=JAVUiZoJ5wo, dostęp: 12.06.2021.

Jak szukać źródeł?

Szukanie materiałów bywa żmudne, dlatego warto trzymać się schematu:

  1. Zacznij od katalogów bibliotek i serwisów ze spisami książek (np. Lubimy Czytać). Wpisuj słowa kluczowe i sprawdzaj, co napisano na twój temat. Książek sprzed ponad 30 lat może nie być w katalogach internetowych, wtedy zajrzyj do katalogu kartkowego w bibliotece.
  2. Sprawdź wersje cyfrowe. Legalne e-booki znajdziesz w Google Books, a większość polskich lektur za darmo w bibliotece Wolne Lektury.
  3. Zajrzyj do Wikipedii, ale nie po to, żeby ją cytować. Interesuje cię bibliografia pod hasłem, bo tam są zwykle książki i artykuły naukowe.
  4. Zajrzyj do bibliografii książek, które już masz. To kopalnia kolejnych źródeł.
  5. Szukaj publikacji naukowych w Google Scholar (wyszukiwanie po słowach kluczowych) i w Czytelni Czasopism PAN. Są też bazy specjalistyczne, np. Polska Bibliografia Literacka.
  6. Skorzystaj z bazy Biblioteki Narodowej. Znajdziesz tam spisy artykułów z polskich gazet, tygodników i czasopism, a numer odszukasz w wersji elektronicznej albo w zbiorach biblioteki.
  7. Wybieraj wiarygodne źródła. Blogi nie nadają się do pracy, chyba że sama praca jest o blogu. Dla czasopism zacznij od strony internetowej tytułu. Szukaj też na stronach instytucji, fundacji i uczelni.

Najczęstsze błędy

  • Pomieszane wzory: raz „Autor, Tytuł, rok”, a raz „Tytuł, Autor”.
  • Brak alfabetycznego porządku.
  • Tytuły naukowe przy nazwisku (prof., dr).
  • Brak daty dostępu przy źródłach internetowych.
  • Wpisanie Wikipedii jako źródła zamiast książek, do których prowadzi jej bibliografia.
  • Brak kropki na końcu opisu.

Lista kontrolna

  • Czy bibliografia jest na końcu pracy i ułożona alfabetycznie?
  • Czy każda pozycja ma ten sam układ i kończy się kropką?
  • Czy tytuły są kursywą, a czasopisma w cudzysłowie?
  • Czy przy stronach internetowych jest link i data dostępu?