Jak napisać przemówienie?
Autor: Małgorzata Haze
Czas czytania: 4 min
Spis treści
Przemówienie to tekst, który się mówi, a nie czyta po cichu. Słuchacz nie może go przewinąć ani przeczytać drugi raz, więc musi być prostszy, bardziej uporządkowany i bardziej „mówiony” niż zwykły tekst pisany.
Co to jest przemówienie?
Przemówienie to wypowiedź ustna wygłaszana przed publicznością, którą wcześniej przygotowujesz na piśmie. Jej celem może być poinformowanie, przekonanie, uczczenie wydarzenia albo zachęcenie do działania.
Shorty na maturę
Budowa przemówienia
- Zwrot do słuchaczy. Zaczynasz od oficjalnego zwrotu, np. Szanowni Państwo, Drodzy uczniowie, Koleżanki i Koledzy, Szanowna Pani Dyrektor.
- Wstęp. Zdobądź uwagę. Możesz zadać pytanie, opowiedzieć krótką historię, przytoczyć mocne zdanie albo zacząć od liczby. Powiedz, o czym będziesz mówić i dlaczego to ważne.
- Rozwinięcie. Przedstaw tezę i kilka argumentów (zwykle trzy to rozsądna liczba). Każdy poprzyj przykładem. Układaj je od mniej do bardziej przekonującego albo odwrotnie, ale zawsze w jasnej kolejności.
- Zakończenie. Podsumuj to, co powiedziałeś, i zakończ apelem: co słuchacze mają zrobić, pamiętać albo przemyśleć.
- Podziękowanie. Krótko: Dziękuję za uwagę.
Jak mówić do słuchaczy?
- Krótkie zdania. Słuchacz nie wróci do początku długiego zdania. Jedna myśl, jedno zdanie.
- Proste słowa. Unikaj trudnych terminów i skomplikowanych konstrukcji.
- Forma „my”. Wszyscy wiemy, zróbmy, nasza szkoła łączą mówiącego ze słuchaczami.
- Pytania retoryczne. Czy możemy udawać, że to nas nie dotyczy? Zmuszają do myślenia i podkreślają tezę.
- Apostrofy i zwroty do słuchaczy w trakcie (Pomyślcie tylko…, Spójrzcie na to…) budzą uwagę.
- Powtórzenia i anafory. Dziś możemy… Dziś musimy… Dziś zacznijmy… Dobrze brzmią i zostają w pamięci.
- Przykłady i obrazy. Konkretna historia działa mocniej niż ogólne hasło.
- Tempo i pauzy. Zaznacz w tekście miejsca, w których zatrzymasz się na chwilę.
Jak się przygotować?
- Ustal cel: po co mówisz i co ma się zmienić po twoim wystąpieniu?
- Pomyśl o słuchaczach: ile wiedzą, jak mówić, żeby ich nie nudzić ani nie obrażać.
- Napisz konspekt, a potem pełny tekst. Przeczytaj go na głos i popraw to, co brzmi sztucznie.
- Przećwicz kilka razy, najlepiej przed kimś. Zmierz czas.
- Nie czytaj z kartki cały czas. Patrz na ludzi, mów wyraźnie i nie za szybko.
Rozwiń: przykładowe przemówienie (apel o zbiórkę dla schroniska)
Szanowni Nauczyciele, drodzy uczniowie!
Czy zastanawialiście się kiedyś, co czuje pies, który czeka w klatce na kogoś, kto po niego nie przyjdzie? Dziś chcę was zapytać o coś jeszcze prostszego: czy zrobilibyście jedną małą rzecz, żeby mu pomóc?
Nasze miejskie schronisko ma dziś pod opieką ponad trzysta zwierząt. Trzysta psów i kotów, które potrzebują jedzenia, ciepła i opieki. Zimą jest tam najtrudniej. Wiem to, bo od roku jestem tam wolontariuszką.
Dlaczego warto pomóc? Po pierwsze, bo to niewiele nas kosztuje. Puszka karmy, koc, stare ręczniki: to rzeczy, które mamy w domach. Po drugie, bo razem możemy więcej. Jeden uczeń przyniesie jedną puszkę, ale cała szkoła zapełni całą ciężarówkę. Po trzecie, bo dobro, które zrobimy dziś, wróci do nas w postaci uśmiechu psa, który znajdzie dom.
Dlatego zapraszam was do akcji „Pomagamy na czterech łapach”. Od poniedziałku do piątku przy wejściu do szkoły będzie stało pudło na dary. Nic więcej nie trzeba. Wystarczy odrobina dobrej woli.
Pomyślcie o tym psie w klatce. I przynieście jedną puszkę.
Dziękuję za uwagę.
Co w tym przemówieniu zadziałało
- Zwrot do słuchaczy na początku i pytanie retoryczne we wstępie, które od razu angażuje.
- Konkretne liczby i osobiste doświadczenie mówiącej budują wiarygodność.
- Trzy argumenty ułożone w kolejności („po pierwsze, po drugie, po trzecie”).
- Apel w zakończeniu jest konkretny: jedna puszka, pudło przy wejściu, daty.
- Powrót do obrazu z początku (pies w klatce) tworzy klamrę.
- Krótkie zdania są łatwe do wygłoszenia i do zrozumienia na słuch.
Akcja i dane w przykładzie są wymyślone.
Najczęstsze błędy
- Zbyt długi, rozwlekły wstęp: słuchacze już się rozproszyli.
- Długie, skomplikowane zdania, które dobrze wyglądają na papierze, ale nie brzmią dobrze.
- Brak apelu: słuchacze nie wiedzą, co mają zrobić.
- Czytanie z kartki bez patrzenia na ludzi.
- Za dużo argumentów naraz. Lepiej mniej, a dobrze uzasadnionych.
- Mówienie za szybko ze stresu.
Lista kontrolna
- Czy zaczynam od zwrotu do słuchaczy i czegoś, co przyciągnie uwagę?
- Czy mam jasną tezę i kilka argumentów z przykładami?
- Czy zakończenie zawiera apel i podziękowanie?
- Czy zdania są krótkie, a tekst przetestowałem na głos?
- Czy mieszczę się w czasie?