Co to jest symbol?
Autor: Małgorzata Haze
Czas czytania: 2 min
Spis treści
Gołąb z gałązką oliwną, krzyż, serce, chochoł w ogrodzie. Każdy z nich jest czymś więcej niż tylko przedmiotem lub zwierzęciem. To symbole.
Czym jest symbol?
Symbol to przedmiot, postać, zjawisko lub obraz, który oprócz znaczenia dosłownego ma znaczenie przenośne, głębsze i zwykle wieloznaczne. Czytelnik sam odkrywa, co symbol może oznaczać.
Symbol działa dwuwarstwowo. Gołąb to ptak, ale w tekście może oznaczać pokój. Krzyż to dwie belki, ale też wiarę i ofiarę. Jeśli autor pokazuje przedmiot tak, że od razu domyślasz się dodatkowego sensu, to znaczy, że użył symbolu.
Shorty na maturę
Symbole utrwalone i symbole literackie
Symbole utrwalone rozumie większość ludzi, bo znamy je z kultury: gołąb (pokój), krzyż (wiara i ofiara), serce (miłość), kotwica (nadzieja).
Symbole literackie tworzy autor i ich znaczenie trzeba odczytać z całego utworu. Dobrym przykładem jest Wesele Stanisława Wyspiańskiego. Pojawia się w nim chochoł, czyli słomiana osłona na krzewy różane. Staje się symbolem uśpienia i bezwładu: gdy zaczyna tańczyć, goście wesela wpadają w trans i nie potrafią ruszyć do walki. Drugim ważnym symbolem jest złoty róg, który ma być wezwaniem do czynu, ale zostaje zgubiony.
Symbol znajdziesz też w Przedwiośniu Stefana Żeromskiego. Ojciec Cezarego, Seweryn Baryka, opowiada synowi o szklanych domach:
Szklane domy kosztują niezmiernie tanio, gdyż przecie przy ich budowie nie ma mularzów, cieślów, stolarzy i gonciarzy.
Szklane domy to dosłownie domy ze szkła, ale w powieści mają też drugie znaczenie: oznaczają marzenie o nowoczesnej, czystej i sprawiedliwej Polsce. Dlatego czytelnicy mówią o nich jako o symbolu utopii, czyli wizji idealnego świata.
Symbol czy alegoria?
To najczęściej mylone pojęcia. Symbol ma wiele możliwych znaczeń i trzeba je zinterpretować. Alegoria ma zwykle jedno, konkretne znaczenie, które da się rozszyfrować punkt po punkcie.
Jak pisać o symbolu w analizie tekstu?
- Wskaż symbol i powiedz, czym jest dosłownie (np. chochoł to słomiana osłona na krzewy).
- Odczytaj znaczenia przenośne: co może oznaczać w całym utworze? Zwykle podaje się więcej niż jedno.
- Uzasadnij odczytanie kontekstem: sceną, postacią, epoką.
- Opisz funkcję: czemu autor mówi o ważnych sprawach obrazem, a nie wprost?