Co to jest gradacja?
Autor: Małgorzata Haze
Czas czytania: 2 min
Spis treści
Szept, rozmowa, krzyk. Albo odwrotnie: krzyk, rozmowa, szept. W obu przypadkach słowa ustawiono tak, że napięcie rośnie lub opada. To gradacja.
Czym jest gradacja?
Gradacja (inaczej stopniowanie) to ułożenie wyrazów, wyrażeń albo zdań w takiej kolejności, że ich siła, znaczenie lub emocje stopniowo rosną albo słabną.
Gradacja nie jest zwykłym wyliczeniem. W wyliczeniu kolejność może być dowolna, a w gradacji każdy następny element jest mocniejszy (albo słabszy) od poprzedniego. Zmiana kolejności psuje efekt.
Shorty na maturę
Rodzaje gradacji
Gradacja rosnąca
Każdy kolejny element jest silniejszy od poprzedniego. To najczęstszy rodzaj gradacji. Przykład z Pana Tadeusza Adama Mickiewicza:
Wtem ozwały się bębny; naprzód z rzadka, potem
Coraz gęstszym i coraz głośniejszym łoskotem.
Bębny najpierw biją rzadko, potem coraz gęściej i coraz głośniej. Czytelnik niemal słyszy, jak dźwięk się zbliża i narasta. Najmocniejszy element na końcu szeregu nazywamy klimaksem.
Gradacja malejąca
Każdy kolejny element jest słabszy od poprzedniego, a napięcie opada. Przykład:
Mówił głośno, potem ciszej, wreszcie tylko szeptał.
Gradacja malejąca wycisza emocje albo pokazuje, że coś gaśnie, słabnie, się kończy. Bywa też źródłem humoru, gdy po poważnym początku następuje zaskakująco błahy koniec.
Po co autorzy używają gradacji?
- Budują napięcie i prowadzą czytelnika do kulminacji.
- Wzmacniają emocje: strach, gniew, zachwyt, rozpacz.
- Pokazują zmianę: narastanie niebezpieczeństwa albo opadanie sił.
- Tworzą efekt komiczny, gdy ostatni element jest zaskakujący.
Jak pisać o gradacji w analizie tekstu?
- Przytocz fragment i wymień elementy szeregu w kolejności.
- Określ kierunek: czy napięcie rośnie, czy opada (gradacja rosnąca albo malejąca).
- Wskaż szczyt (klimaks), jeśli szereg do niego prowadzi.
- Opisz efekt: narastające napięcie, dramatyzm, wyciszenie, humor.