Jak napisać wywiad?
Autor: Małgorzata Haze
Czas czytania: 4 min
Spis treści
Dobry wywiad to nie lista pytań z odpowiedziami. To rozmowa, która pokazuje rozmówcę i jego sprawy tak, żeby czytelnik chciał czytać dalej. Różni się od zwykłej pogawędki tym, że jest przygotowana, a potem zredagowana.
Co to jest wywiad?
Wywiad to gatunek dziennikarski w formie rozmowy z jedną osobą, której zadajesz pytania, a odpowiedzi publikujesz. Jego celem jest pokazanie rozmówcy, jego wiedzy, doświadczeń albo opinii.
Shorty na maturę
Rodzaje wywiadów
- Wywiad informacyjny (tematyczny): rozmawiasz z ekspertem lub świadkiem o konkretnej sprawie, np. o remoncie szkoły albo o nowych zasadach egzaminu.
- Wywiad portretowy: skupiasz się na człowieku, jego historii, pasjach i wyborach.
- Wywiad problemowy: dotyczy kontrowersyjnej sprawy i często zawiera trudniejsze pytania.
Jak napisać wywiad krok po kroku?
1. Przygotuj się
- Zbierz informacje o rozmówcy. Im więcej wiesz, tym lepsze pytania zadasz.
- Ustal cel. Po co rozmawiasz i czego chcesz się dowiedzieć? Czytelnik ma wynieść z wywiadu coś konkretnego.
- Przygotuj listę pytań. Ułóż je od ogólnych do szczegółowych i miej kilka dodatkowych na wypadek, gdyby rozmowa poszła w nieoczekiwanym kierunku.
- Umów się z rozmówcą. Powiedz, o czym będzie rozmowa, ile potrwa i gdzie zostanie opublikowana.
2. Rozmawiaj
- Pytania otwarte (jak, dlaczego, co, kiedy) dają rozmówcy miejsce na rozwinięcie. Co było dla ciebie najtrudniejsze?
- Pytania zamknięte (odpowiedź „tak” lub „nie”) zadawaj oszczędnie. Zamiast „Czy lubisz swoją pracę?” zapytaj „Co lubisz w swojej pracy najbardziej?”.
- Słuchaj. Najciekawsze pytania często pojawiają się w trakcie, gdy rozmówca powie coś, co chcesz pociągnąć dalej.
- Dopytuj. Jeśli odpowiedź jest ogólna, poproś o przykład: Czy możesz opowiedzieć o jakiejś sytuacji?
- Zapisuj albo nagrywaj. Nagrywać możesz tylko za zgodą rozmówcy.
3. Zredaguj
- Napisz krótki wstęp, w którym przedstawisz rozmówcę i powiesz, dlaczego warto go posłuchać.
- Zapisz rozmowę jako pytania i odpowiedzi. Każdą wypowiedź zacznij od nowego akapitu. Możesz podpisać je imionami, inicjałami albo literami (P: pytanie, O: odpowiedź).
- Skracaj i porządkuj. Usuń powtórzenia, dygresje, wahania i „yyy”. Nie zmieniaj jednak sensu ani nie dopisuj rozmówcy słów, których nie wypowiedział.
- Ułóż pytania w logicznej kolejności, nie zawsze takiej, w jakiej padły.
- Dopisz tytuł i ewentualnie krótkie zakończenie.
- Pokaż gotowy tekst rozmówcy do autoryzacji, czyli sprawdzenia i zgody na publikację. To częsta i dobra praktyka.
Budowa wywiadu
- Tytuł: najczęściej cytat z rozmowy albo hasło z jej tematem.
- Wstęp (lead): kim jest rozmówca, dlaczego z nim rozmawiasz, o czym jest wywiad.
- Rozmowa: pytania i odpowiedzi.
- Zakończenie: ostatnie pytanie, które zamyka rozmowę, np. o plany, albo krótka puenta.
Rozwiń: przykładowy wywiad z bibliotekarką szkolną
Biblioteka, w której można grać. Rozmowa z panią Anną Nowak, bibliotekarką
Szkolna biblioteka kojarzy się z ciszą i regałami. U nas od września działa tam też kącik gier planszowych. O tym, jak do tego doszło i kto przychodzi grać, opowiada pani Anna Nowak, szkolna bibliotekarka od dziesięciu lat.
P: Skąd pomysł na gry planszowe w bibliotece?
O: Zaczęło się od pytania uczniów, w co można grać na przerwie, kiedy za oknem pada. Zebrałam kilka gier z domu, a potem dołożyła się rada rodziców.
P: Czy ktoś protestował?
O: Kilka osób na początku się obawiało, że będzie hałas. Okazało się, że gry wymagają skupienia i w bibliotece jest cicho, tylko inaczej.
P: Kto przychodzi najczęściej?
O: Uczniowie z klas czwartych i piątych, ale coraz częściej zaglądają też starsi. Zdarza się, że przy jednym stole siedzi siedmiolatek i licealista.
P: A czy czytelnictwo na tym korzysta?
O: Tak. Gry często prowadzą do książek, np. po grze o piratach uczniowie pytają o powieści morskie. Liczba wypożyczeń wzrosła o jedną piątą.
P: Co dalej?
O: Chciałabym zorganizować turniej szachowy i dołożyć gry w języku angielskim.
Co w tym wywiadzie zadziałało
- Tytuł zaciekawia i zawiera nazwisko rozmówczyni.
- Wstęp mówi, kim jest bohaterka, i od razu zapowiada temat.
- Pytania są otwarte, krótkie i wynikają z poprzednich odpowiedzi.
- Rozmowa kończy się pytaniem o przyszłość.
- Odpowiedzi zawierają konkrety (liczba wypożyczeń, kto przychodzi).
Rozmówczyni i dane w tym przykładzie są wymyślone.
Najczęstsze błędy
- Brak przygotowania: pytania o rzeczy, które łatwo sprawdzić.
- Same pytania zamknięte i odpowiedzi „tak” lub „nie”.
- Przerywanie rozmówcy i mówienie więcej niż on.
- Zmiana sensu wypowiedzi podczas redagowania.
- Brak wstępu: czytelnik nie wie, kim jest rozmówca.
- Publikacja bez zgody rozmówcy.
Lista kontrolna
- Czy znam rozmówcę i cel rozmowy?
- Czy mam przygotowaną listę pytań, głównie otwartych?
- Czy tekst ma tytuł, wstęp i uporządkowaną rozmowę?
- Czy oddałem sens słów rozmówcy?
- Czy rozmówca zgodził się na publikację?