Co to jest groteska?

Urzędnik, który budzi się rano i odkrywa, że jego nos chodzi po mieście w mundurze. Człowiek aresztowany bez powodu i bez winy. Śmiesznie? Straszno? I jedno, i drugie. To groteska.

Czym jest groteska?

Groteska nie jest zwykłym środkiem stylistycznym, tylko konwencją całego utworu lub sceny. Zestawia rzeczy, które do siebie nie pasują: komizm i tragizm, realizm i fantastykę, powagę i błazeństwo. Efekt jest niepokojący, bo wydaje się, że świat jest nie tak, jak powinien.

Shorty na maturę

Motyw cierpienia niezawinionego Motyw cierpiącej matki Poświęcenie się w imię wyższych wartości Na czym polega ludowa sprawiedliwość? Wady ludzkie w krzywym zwierciadle satyry Świat ducha a świat rozumu Czy dobra materialne czynią człowieka szczęśliwym? Przyczyny nieporozumień między rodzicami a dziećmi Jaki wpływ na człowieka ma sprawowanie przez niego władzy? Czy człowiek decyduje o własnym losie? Moralna odpowiedzialność za czyny Miłość silniejsza niż śmierć

Z czego zbudowana jest groteska?

• Komizm: przesada, śmieszne sytuacje, karykaturalne postacie.
• Groza: poczucie zagrożenia, niepokoju albo tragizmu pod warstwą żartu.
• Absurd: sytuacje, w których zwykła logika przestaje działać.
• Deformacja: zniekształcenie postaci, rzeczy i zdarzeń.

Przykład groteski

Powieść Proces Franza Kafki zaczyna się tak:

Ktoś musiał oszkalować Josefa K., bo choć nie zrobił nic złego, pewnego ranka został aresztowany.

Bohater zostaje aresztowany, ale nikt nie mówi mu, o co jest oskarżony. Cała sytuacja jest absurdalna: urzędnicy zachowują się poważnie i rzeczowo, a jednocześnie nie ma w tym ani sensu, ani sprawiedliwości. Zestawienie biurokratycznej powagi z niedorzecznością wywołuje niepokój, a czasem uśmiech. To typowy mechanizm groteski.

Groteskę znajdziesz też w opowiadaniu Nos Nikołaja Gogola (nos urzędnika żyje własnym życiem), w prozie Witolda Gombrowicza i dramatach Sławomira Mrożka. W sztuce groteskowe są rzeźby gargulców na gotyckich katedrach i obrazy Hieronima Boscha.

Funkcje groteski

• Ośmiesza wady ludzi i instytucji, np. biurokrację, władzę, pychę.
• Pokazuje absurd świata, w którym zasady nie mają sensu.
• Wywołuje niepokój i zmusza do zastanowienia, bo śmiech miesza się ze strachem.
• Mówi o sprawach trudnych (wojna, system, śmierć) przez przerysowanie, które łatwiej znieść niż wprost.

Jak pisać o grotesce w analizie tekstu?

1. Wskaż, co jest przerysowane lub absurdalne (postać, sytuacja, świat).
2. Pokaż zestawienie sprzeczności: co śmieszne, a co straszne?
3. Opisz efekt: ośmieszenie, niepokój, poczucie absurdu.
4. Powiedz, co autor w ten sposób krytykuje albo o czym mówi.

Zobacz też

• Hiperbola
• Ironia
• Oksymoron